J. Bulthuis 1786 - 1792: De Schulpen op 'De Lemmer' omstreeks 1780, met o.a. het beurtschip op Amsterdam, het logement 'De Wildeman' en het Grietmans- of Kempenaershuis.

Een beurtschip op Lemmer was een schip dat in de 19e en vroege 20e eeuw volgens een vaste dienstregeling ("beurt") vracht en passagiers vervoerde. Deze schepen waren de verbinding over de Zuiderzee tussen Friesland (Lemmer) en de hoofdstad Amsterdam.

Een afdruk van een tekening van brug- en sluiswachter Leeuwke Bootsma.

De sluishuisjes bij de Lemstersluis in Lemmer zijn historische gebouwtjes op de sluishoofden. Het ene huisje diende als sluisknechtswoning (bedieningsruimte) en het andere als Rijksgetijmeter voor het meten van het waterpeil van de (voormalige) Zuiderzee. Ze zijn in de jaren 1880 gebouwd en staan bekend om de nostalgische tegeltjeswijsheden op de gevels. Ze staan aan het uiteinde van de oude sluiskolk in het centrum van Lemmer, een gebied met een rijke geschiedenis als waterverbinding tussen Friesland en de zee. Naast de huisvesting van de sluiswachter en peilmeting, symboliseren ze de architectuur van de negentiende-eeuwse waterbouw. Op de huisjes zijn spreuken aangebracht die betrekking hebben op het zeemansleven en de wind, zoals "Niet veel te zeggen, Maar houden en beleggen". De huisjes zijn onderdeel van de historische Lemstersluis en zijn een karakteristiek aangezicht in de haven van Lemmer. 

Rond 1749 was Lemmer een groeiend dorp en een strategisch belangrijke vissers- en havenplaats aan de Zuiderzee. De plaats ontwikkelde zich in de 17e en 18e eeuw tot een knooppunt voor handel, met name door de Oostzeevaarders.

Betekenis en situatie rond 1749:

• Strategische Ligging: Vanwege de ligging aan de Zuiderzee was het een toegangspoort tot Friesland, wat de plaats kwetsbaar maar ook belangrijk maakte voor de handel.
• Ontwikkeling: In de 18e eeuw maakte Lemmer, net als veel Friese kustplaatsen, een periode van verandering door in de scheepsbouw en scheepvaart.

Gezicht op de Zijlroede te Lemmer, door P.I. Portier c.a. 1760. Links het spiegeljacht van jhr. S.H.R. Roorda van Eysinga te Joure.

Kempenaershuis/Andringastate in Lemmer was een vooraanstaande 18e-eeuwse state (adellijk huis), gebouwd in opdracht van grietman Regnerus van Andringa (1674-1754). Het gebouw was cruciaal voor de ontwikkeling van Lemmer, bewoond door bestuurders en fungeerde als symbool voor de bloei van het dorp als havenplaats. Het pand stond in de buurt van de huidige Schulpen, en de geschiedenis is nauw verbonden met de ontwikkeling van het dorp. Links midden is de Wildeman te zien. Aan de gevel bevindt zich een peilsteen die herinnert aan de hoge waterstand van oktober 1881. 

Schepen en handel in het Dok, aan de zijde van de Langestreek. 

• Gerrit Rottiné: De Lemmer levendig dorpsgezicht 1857. Anonieme houtgravure. Uit A.J. van der Aa, 'Ons vaderland en zijne bewoners 1857'. 

Rond 1800 werd 't Dok in Lemmer het kloppend hart van een sterk opkomende visserij- en scheepvaartcultuur aan de Zuiderzee. Deze binnenhaven fungeerde als een essentiële aanleg- en handelsplaats voor vissersschepen, met name botaken, en beurtschepen die Lemmer met het binnenland verbonden. Het Dok was de centrale plek waar deze schepen hun vangst aanlandden. Het Dok (via het water De Rien) verbond Lemmer met het Tjeukemeer en was cruciaal voor de doorvoer van goederen en vis.

De Oude Haven van Lemmer is historisch gezien het kloppend hart van het Friese dorp, met een cruciale functie als visserijhaven, handelsroute en strategische verdedigingsplek aan de Zuiderzee. Het was vanaf de 17e eeuw een vitale verbinding voor handel en de veerdienst naar Amsterdam

Jan Bulthuis (tekenaar) Carel Frederik Bendorp (graveur) Datering: 1790 – 1791

In het midden Restaurant café Het Centrum, links daarvan is De Markt zichtbaar.

In 1830 waren strenge winters met veel ijsgang gebruikelijk, wat vaak zorgde voor de stillegging van de scheepvaart. Dit had grote impact op de handel en visserij.

De Blokjesbrug in Lemmer is een historische, beweegbare brug in het centrum, vernoemd naar het voormalige rijdek dat bestond uit houten blokken. De brug over de Oude Sluis vormt een belangrijke historische en functionele verbinding voor het verkeer. De brug wordt ook wel de Truitjezijlbrug genoemd. De brug verving in 1864 een eerdere ophaalbrug en was van groot belang voor de verbinding in de tijd dat de binnenhaven nog in open verbinding stond met de zee. Op oude foto's (ca. 1905-1920) is de brug zichtbaar met een ijzeren leuning, vlakbij de Oude Sluis en de Markt (zie onderste afdruk)