Home » Lemmer » Wildeman, Lemmer |1|

Wildeman, Lemmer |1|


De aloude pleisterplaats "De Wildeman" op zich een stuk Lemster historie, daar komen al jaren Lemsters en oud Lemsters bij elkaar om de laatste nieuwtjes uit te wisselen en even gezellig bij elkaar zitten. Gewoon spontaan dat past bij de Lemsters. En het was leuk om bekenden zoals Willem de Jong, Tonny Bus, Marten Koopmans, Sake Visser (Reade Sake) daar te treffen, maar het is altijd gezellig daar in de Wildeman. Hopen dat dat zo zal blijven in de nabije toekomst want tenslotte verdwijnen de ouderen en wordt het beeld toch anders voor de Lemmer. We zullen ze missen de kleurrijke figuren, waar altijd zoveel om te doen was.

De Wildeman is een monumentaal pand aan De Schulpen in de Friese plaats Lemmer. Het pand is erkend als rijksmonument.Volgens het jaartal in de topgevel dateert het pand uit 1773. Het gebouwd diende als logement of herberg en in latere tijden als hotel en café-restaurant. Het brede pand heeft op de verdieping zeven venster-traveeën. Op de verdieping is een breed schilddak gebouwd. Aan de voorzijde, recht boven de toegangsdeur, bevindt zich een zogenaamde Vlaamse topgevel. Dit klokgeveltje is rijk voorzien van ornamenten, waaronder een afbeelding van een wildeman. Ook het aan de rechterzijde naastgelegen pand is bij het horecacomplex gevoegd, waardoor de lange voorgevel nog eens verder wordt verlengd met nog drie venster-traveeën.

In 1823 namen Jacob van Lennep en zijn vriend Dirk van Hogendorp tijdens hun voetreis door Nederland hun intrek in de herberg De Wildeman in Lemmer, toen zij daar met de boot vanuit Urk waren gearriveerd. De volgende dag "betaalden zij voor thee, wijn, avondeten, logies en de uitstekende bediening twee gulden per man". Zo'n anderhalf jaar later, in februari 1825, liep het logement gevaar toen onder meer Lemmer getroffen werd door een grote overstroming.

In de jaren dertig van de 20ste eeuw is de oude gevelsteen met de afbeelding van een wildeman uit de gevel gevallen en onherstelbaar beschadigd. In 1939 werd er een nieuwe gevelsteen geplaatst, vervaardigd door de Lemster blokmaker M. Visser.

Sinds 2011 staat het pand leeg.

Bron: wikipedia

(noot van Roelie, (spanvis) Het schild van de Wildeman, is gemaakt door Meint Visser (blokmaker bij Fa v/d Neut) hij was getrouwd met mijn tante Pietje Visser.

LC-20 september 1938

DE GEVELSTEEN VAN ..DE WILDEMAN.

Lemmer 19 September -Het zal menig bezoeker van Lemmer bekend zijn dat voor enkele jaren de gevel van het hotel De Wildeman nog met een fraaien ouden gevelsteen de beeltenis van een wildeman versierd was.

Indertijd is deze dan ook geplaatst op de monumentenlijst dezer gemeente. Een paar jaar geleden is het beeld echter uit den gevel gevallen zoodat thans nog maar alleen de plaats waar het ingemetseld was zichtbaar is. Pogingen om weder een nieuw gevelbeeld geplaatst te krijgen hebben destijds gefaald. Toen nu de eigenaar van het hotel zich tot den burgemeester onzer gemeente wendde met het voorstel het opengevallen gat maar te dichten heeft deze zich opnieuw voor de zaak gespannen met het resultaat dat thans door jhr J. B. van Andringa de Kempenaer te Haren (Gr) een gift van f 100,- is toegezegd.

Gehoopt wordt nu dat aan deze mooie gift nog enkele andere zullen worden toegevoegd (ook de eigenaar wenscht wel in de kosten bij te dragen) opdat binnen niet te langen tijd een nieuw beeld weer in den gevel moge prijken

MAAIEDEI en de JONGE JABIK.

Beide Jabikken heare bij wichtige merkeldagen yn it boerejier. Jakobus de Alde stiet oan it begjin fan de nōtrisping De Twentenaren neame de 25e july "Sint Jopke in't streu". De Jonge Jabik hie fanālds mei Filippus syn feestdei op de earste maaie "Sint Jopke in't heu".Yn de foarskristelike tiid wie de maaiedei it greate maaitiidsfeest. Oeral waarden de maaie beammen oprjochte as symboalen fan fruchtberens en libbenskręft. Greate fjurren begroetten de simmertiid. Maaie - ālde maaie mei't de Friezen fęsthaldden oan de Juliaanske kalinder- stiet noch altyd op de kalinder. Ieuwenlang waard op maaiedei ferhśze en gong men yn de koarte of de "lange hier".Noch altyd binne de measte houliken yn Fryslan yn 'e maaie. Jonge minsken, yn de bloei fan harren libben, komme foar dűmny en amtenaar of knibbelje foar it Alter yn de tiid dat hiel de natűr fol is fan de rop it libben troch te jaan.

De kristelike tsjerke is yn de tradysje fan Israėls striid tsjin de fruchtberheidsgoaden altyd der op śt de kręften fan erotyk en geslachtelikheid te behearskjen.
It wie dreech it al te bluistere maaiefeest in plakje op de kalinder te jaan. De measte maaiegebrűken waarden ferbean. De maaiebeam sjogge we allinne noch op in nyboud hűs en as "Kallemooi" op Skierműnteach. De maaiekeninginne gong ek yn Fryslān noch ieuwen rűn as "Pinksterblom". Ek oare maaiegebrśken waarden nei Pinkster ferpleatst.

De sosialistyske beweging keas de maaiedei as dei fan hope op in rjochtfeardige maatskippij. Yn Nederlān hat de skiednis fan de tweintigste ieuw de lęste dei fan april en de earste dagen fan maaie in eigen kleur jűn. It wichtigste oersymboal fan de earste maaie is de wyldeman, in manspersoan alhiel mei griene bledden bedutsen dy't by it feest fan fruchtberens syn ommegongen makke. De minske en de bloeiende vegetaasje binne yn him feriene. De Wyldeman of de Griene Man, werfan de moaiste te sjen is oan de gevel fan "De Wildeman" op 'e Lemmer, draacht in greate knots as byld fan syn wylde kręft.

Sśnt de trettjinde ieuw draacht "de Jonge Jakob" yn stee fan de folderstange wermei't hy deade węze soe, in knots. De Jonge Jakob libbe yn strange űnthālding; hij iet gjin fleis en dronk gjin wyn en libbe kein en tige earber. Hy wie derom śtsoarte geskikt de wyldeman te temmen en him syn knots te űntfytmanjen. Rome achtte Sint Joazef de Timmerman wer geskikter ta de doop fan de soasialistyske maaiedei, derom ferhśze de apostel mei de knuppel nei 3 maaie. Yn de literatuer wurdt in pear kear Jakobus de Jongere as Patroan fan Fryslān opfiert my liket it ta dat ek hjir de Jonge en de Alde Jabik troch elkoar helle binne!

'De Wilde Man' stond ook bekend om het fraaie zee en havengezicht, vanuit de vensters aan de achterzijde. De gebouwen en loodsen stonden er immers nog niet.

Foto boven: Hotel de Wildeman, zoals het er in 1912 uitzag. Het poststempel op de achterzijde van de kaart uit de collectie van de heer Gerrit de Vries, uit Lemmer, vermeldt de datum 21 februari 1912.

Hotel "De Wildeman" in Lemmer (Fr.)

"Van verre Schokland en den toren van Kampen gezien hebbende kwamen wij te vier ure aan de Lemmer aan, waar wij in de herberg De Wildeman onzen intrek namen”. Aldus een aantekening in het dagboek van Jacob van Lennep, die in 1823 met zijn vriend Dirk van Hogendorp te voet, per trekschuit en per diligence een reis door Noord Nederlandse provincies maakte.

Lemmer mag zich gelukkig prijzen, dat de vroegere herberg, nu Hotel De Wildeman, zich op de Schulpen nog op dezelfde wijze aan de bezoeker presenteert als toen de twee ondernemende en welgestelde jonge reizigers het ruim honderd vijftig jaar geleden aantroffen: met de kleurige beeltenis van de moor in de fraaie klokgevel en de uitgeslepen stoep voor de massief houten deur.

Het jaartal in de gevel geeft aan, dat het gebouw werd opgetrokken in 1773. Het is vanzelfsprekend niet ondenkbaar, dat voor dat jaar op dezelfde plaats ook al een herberg heeft gestaan en dat in 1773 derhalve van "nieuwbouw” sprake is geweest.

Jacob van Lennep.

De handel in o.a. koloniale waren, die tussen Amsterdam via de Zuiderzee met Noordduitse en verder gelegen steden werd gedreven en die voor een deel via Lemmer verliep, zal zeer waarschijnlijk hebben bijgedragen tot de benaming "de Wildeman”. Ook tabakswinkels en -fabrieken plachten immers vaak een moor identiek aan een "wilde” in die dagen tot handelsmerk te kiezen. Het is evenmin uitgesloten, dat aan de herberg een handel in tabak en of andere koloniale waren verbonden is geweest.

Vrijwel zeker heeft het bestuur van grietman Regnerus van Andringa in de achttiende eeuw de bouw en de bloei van het nog bestaande horecabedrijf gestimuleerd. Deze grietman van Lemsterland liet wegen verbeteren en bevorderde de instelling van postwagendiensten van Lemmer naar steden in Friesland en Groningen. Vooral streefde hij naar "welgeregelde” veer-en vrachtschuit verbindingen met Amsterdam, waartoe "ruime en gemakkelijke” schepen op de Zuiderzee werden ingezet. Voor deze reisroute ontstond een dermate grote belangstelling dat al drie weken voor het voorgenomen vertrek uit Lemmer een plaats in de kajuit besproken diende te worden. "Bijkans het geloof te boven gaat hier om het getal der Reizigers, welke, dag aan dag, van en naar Amsterdam hunnen weg over de Lemmer neemen’, schreef Jacobus Kok in zijn Vaderlandsch Woordenboek in 1790.

Zeer mogelijk is het zelfs een initiatief van Grietman Regnerus van Andringa zelf geweest om aan de haven een logement in te richten. Zijn Grietmanshuis stond trouwens ook recht tegenover de plek waar De Wildeman is gebouwd. In elk geval zal de aanwezigheid van zoveel reislustige mensen de waard van De Wildeman geen windeieren hebben gelegd. De meestal laat of te vroeg in Lemmer aangekomenen wilden voor de afvaart van de veerschuit of voor het vertrek van de postwagen bij een glaasje bitter, een kom koffie of een goede maaltijd wel even op verhaal komen, zo niet zoals bij onze vrienden Van Lennep en Van Hoogendorp van een welverdiende nachtrust genieten. Voor dat doel was de plaats van vestiging van het logement zeer wel gekozen: de middelen van vervoer lagen of stonden zo goed als voor de deur, en wat plezierreizigers beslist moet hebben aangesproken vanuit de vensters van de Herberg de Wildeman had men, zo is te lezen,’ een fraai zee en havengezicht’. Herberg, logement, nu hotel ‘de Wildeman’ heeft ook in de vaderlandse geschiedenis een rol mogen spelen.

In september 1799, dus toen sedert de inval van de Franse legers in 1795 in ons land de Bataafse Republiek was ingesteld en Frankrijk en Engeland wederzijds in staat van oorlog verkeerden, werd plotseling langs de Friese kust de Engelse vloot gesignaleerd. Het lot wilde dat door de harde wind een Engelse sloep met acht man aan boord bij Lemmer aan lager wal werd gedreven. De bemanning werd overmeesterd en opgebracht. Een dag later verscheen de Engelse captain James Border alias William Bolton met drie brikken voor de haven en liet zich vervolgens in een sloep met witte vlag en getooid met oranje linten op de hoed en borst op de kade van Lemmer afzetten.

Het was in Herberg de Wildeman waar hij met de Raad van de Gemeente over de vrijlating van zijn mannen onderhandelde. De Wildeman bewaart voorts herinneringen aan de ontzettende watersnoodramp van februari 1825. De golven sloegen zo hoog op, dat de huizen op de Schulpen, gewoonlijk een ‘zindelijk met schelpen bestrooid plein’, tot aan de vensterbanken in het water kwamen te staan. De bevolking van Lemmer trachtte het vege lijf en de schaarse goederen met schuitjes te redden en voer door de straten van haar woonplaats om in hechte gebouwen als De Wildeman een veilig onderkomen te vinden. De herbergier had alle vertrekken gastvrij voor de vluchtelingen opengesteld en binnen korte tijd was het etablissement dan ook boordevol mensen.

Groot was de ontsteltenis toen achter het logement de nog kort te voren nieuw aangelegde zeewering het begaf, waardoor het gebouw aan de open zee werd blootgesteld. Noch hachelijker werd de situatie en groter de angst van de aanwezigen toen de naastgelegen panden instorten. Als door een wonder bleef De Wildeman, weliswaar deerlijk gehavend, tot ieders opluchting gespaard.

Ook nu nog werpt herberg-logement-hotel De Wildeman van zijn oorspronkelijke plaats aan de Schulpen te Lemmer de blik over de haven, alleen strekt er zich geen zee meer achter uit. Ook zult u er nog op de vanouds gastvrije wijze worden ontvangen, zij het dan niet meer tegen prijzen die het reizigers duo Van Lennep en Van Hogendorp in 1823 in hun dagboek konden noteren: ‘Te half vijf sprongen wij ten bedde uit en betaalden voor thee, wijn, avondeten, logies en een uitnemende bediening twee gulden per hoofd”…

Van Nanne Wienia, Lemmer.

UIT: "NEDERLANDSE HISTORIËN” Tijdschrift voor (streek) geschiedenis, 10e jaargang nr. 3-1976. WILLEM BOXMA.


1913

Zaterdag 8 febr. Naar Scheveningen met Tom om te kijken naar de Ingeborg, die ± 3 km benoorden Scheveningen is gestrand, en waar onze motorreddingboot de mensen van gered heeft. Prachtig en interessant gezicht!

Maandag 10 febr. Toen ik gisterenavond thuis kwam vond ik een telegram van Bakker uit Scheveningen meldende de redding met grote moeite van 8 man van een op het Noorderhoofd gestrande logger door onze motorreddingboot. Ik ben daarom vanmorgen vroeg naar Scheveningen gegaan, heb de mannen toegesproken, beloningen en medailles toegezegd en heb de plek gezien waar het schip strandde. Het schip is dadelijk uit elkaar geslagen en het is een wonder dat de mensen gered zijn.

Dinsdag 11 maart. 's Morgens 7 uur naar Zwolle, vandaar per boot naar Zwartsluis, vandaar per fiets naar Vollenhoven, vond daar Arie de Boer en Harmen Visch, voorzitter en secr. der afdeling Vollenhoven van de Visschersbond Juliana. Arie de Boer in een costuum dat ik nog niet gezien had, het lijkt op het costuum der Urkers, maar verschilt er van, en hij legt mij uit dat het het costuum van Schokland is dat in 1856 (?) verlaten werd. Hij werd 1½ jaar later geboren in Vollenhoven. Hij en nog een paar anderen zijn de enige overblijvenden die nog het costuum van Schokland dragen. Naar de boot gegaan die zij gekocht hebben, 't is een lelijke ijzeren bak. Ik betaal hen f 170.- als bijdrage van de Reddingmaatschappij. Het woei hard uit het Westen. Van Vollenhoven gefietst tegen de wind in via Blokzijl naar de Lemmer, waar ik 6 uur aankwam. Daar intrek genomen in het aardige ouderwetse hotel De Wildeman van Faber. Ik ruik te Lemmer dadelijk bokkum en bestel dat aan tafel.

Jacob van Lennep.

1779: Buurman van de Wildeman

Foto Wikipedia:

Foto Wikipedia: Dit huis maakt nu deel uit van hotel de "Wildeman". Het is ooit eens bewoond geweest door de familie Adrianus Siebes de Jong, de Lemster kofschipper die onder andere op de West voer en koloniale waren naar Amsterdam bracht. De Jong overleed te Lemmer op 63 jarige leeftijd en werd op het Lemster kerkhof begraven. Volgens de kleinkinderen bestaat het graf nog.

14-03-1787

De Schulpen op de Lemmer, omstreeks 1780 met o.a. het beurtschip op Amsterdam, het logement "de Wildeman" en het Grietmans-of Kempenaershuis.

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.