Het vroegere autovervoer en de transportgeschiedenis in en rond Lemmer kent een uniek verloop. Omdat Lemmer van oudsher de "Poort van het Noorden" was—de cruciale schakel tussen Amsterdam en Noord-Nederland—stond vervoer hier lang in het teken van de overgang van water naar de weg. De geschiedenis van het gemotoriseerde (auto)vervoer in Lemmer laat zich opdelen in een aantal belangrijke ontwikkelingen. Tot diep in de twintigste eeuw ging het belangrijkste vervoer van en naar Lemmer via het water. De beroemde Lemmerboot (zoals de bekende stoomboot Jan Nieveen) bracht passagiers en vracht van Amsterdam over de Zuiderzee naar de haven van Lemmer. Bij aankomst in Lemmer moesten de reizigers en goederen verder worden getransporteerd. Waar dat vroeger met de paardentram of de postwagen ging, nam het gemotoriseerde wegvervoer dit vanaf de jaren 1920 in rap tempo over.

In de jaren 1920 en 1930 explodeerde het vroege busvervoer. In het begin was de markt volledig vrij: iedereen met een rijbewijs en genoeg geld kon een autobusdienst beginnen. Lokale ondernemers startten lijndiensten om reizigers vanaf de Lemmerboot dieper Friesland of richting Groningen te vervoeren.

Rond 1930 begon de grotere Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) de concurrentie aan te gaan door ritten met paardentrams en stoomtrams te vervangen door moderne autobussen. Een bekende particuliere pionier was bijvoorbeeld touringcar- en busonderneming Slof, die al voor de Tweede Wereldoorlog een lijndienst onderhield tussen Lemmer en Leeuwarden. Vlak voor de Tweede Wereldoorlog nam de NTM het busvervoer in de regio Lemmer grotendeels over.

Ook het goederenvervoer per vrachtauto in Lemmer heeft diepe historische wortels. Grote Friese transportnamen zijn in deze regio groot geworden. Een bekend lokaal voorbeeld is Van der Werff Logistics, opgericht in 1916. Zij begonnen destijds met paard en wagen, maar stapten al snel over op de eerste vrachtauto's. Vlak na de Tweede Wereldoorlog bloeide het autovervoer in Lemmer op doordat transporteurs via overheidstoewijzingen oude Amerikaanse en Canadese legertrucks (zoals GMC's, Fords en Dodges) opkochten. Deze kregen een houten of ijzeren laadbak en werden geschilderd in de bedrijfskleuren om de wederopbouw van Friesland te ondersteunen.

De definitieve nekslag voor het gecombineerde boot- en autovervoer in de haven van Lemmer was de verbetering van de infrastructuur over land. Door de komst van de Afsluitdijk (1932) en de latere aanleg van de snelweg A6 werd het reizen per auto en vrachtwagen tussen Amsterdam en Friesland vele malen sneller dan de bootreis. In 1959 stopte de Lemmerboot definitief met varen. Vanaf dat moment verschoof het zwaartepunt volledig naar het moderne autovervoer over de weg, waardoor Lemmer veranderde van een overslaghaven in een knooppunt langs de snelweg.

In de decennia na de Tweede Wereldoorlog werd het busvervoer professioneler en vonden er grote fusiegolven plaats om efficiënter te kunnen werken: FRAM (1971/1974): In 1971 fuseerden de NTM en andere Friese vervoerders tot de FRAM (Friese Autobus Maatschappij). In 1974 sloot ook de ZWH zich hierbij aan. De rood-oranje bussen van de FRAM domineerden jarenlang het straatbeeld in Lemmer.

Foto van Lútsje van der Meer: (Omke) Willem Snijder broer van mijn moeder Rinskje van der Meer-Snijder hier bij zijn vrachtwagen. Hij had vroeger een foeragebedrijf in Lemmer. Helaas op 42 jarige leeftijd al overleden.

Afdruk van Gerben Wijnja: Het Noorden van 24 december 1937

Leeuwke Bootsma: Het gemeentelijk wagenpark, achter de inmiddels afgebroken garage.

Wim Kuipers: Steyr vrachtwagen. Gebroeders "van der Bijl" Lemmer. Bode dienst Lemmer-Sneek-Leeuwarden en later ook de Noordoostpolder. Foto van Lolle Rondaan

Foto van Hettie Langenberg: Sinkhole 1956 veroorzaakt door werkzaamheden aan het riool op de Langestreek. In de deur Atte Langenberg, in het midden Henk Schurink en Visser de uitvoerder.

Foto van Wim Kuipers

• Joop Bangma heeft deze foto vergroot in zijn gang hangen, het was de eerste bus waar zijn vader de lijn Lemmer - Sneek mee reed. Die was overgenomen door Melein en van der Werf, de naam die hier ook nog op de zijkant staat.
• Melle van der Goot: Chevrolet bus carr Hainje Heerenveen van Bangma Lemmer. De bus werd door de NTM tram aangereden en belande in de sloot.

De heer J. Slump te Echtenerbrug, die met zijn auto een tocht maakte dwars over het Tjeukemeer.

27en Februarie 1940: Twee auto's tusschen Lemmer en Urk door het ijs gezakt.

Het einde van de „Friesland-Express?

Nadat de „Friesland-express" ruim een maand gereden heeft, is haar op een van de reizen over de ijsvlakten tusschen Lemmer en Urk een ongeval overkomen. Een ongeval, dat nog veel slechter had kunnen afloopen. Want als de heer R. Rippen niet toevallig in de buurt was geweest, had het er voor den chauffeur van de personenauto niet zoo heel beet uitgezien.

Zooals bekend, is Maandag de „Friesland-express" weer gaan rijden. Het ijs zag er heel goed uit, want de sneeuw was weggedooid en het water was van het ijs verdwenen. Toch bleek het ook Maandag nog eens, dat het ijs lang niet overal meer vertrouwd was, want een vrachtauto zakte, net zooals dat vorige week al eens gebeurde, op een gegeven oogenblik even met een wiel in het ijs weg. Zij kon ook nu echter meteen weer, terwijl zij nog rijdende was, loskomen.

En Dinsdag is opnieuw gereden. Om elf uur vertrok de garagehouder J. Slump uit Lemmer, om met een personenauto een dame naar Urk te vervoeren. Ongeveer één uur vertrok hij met de overigens leege auto weer in de richting Lemmer. Als steeds de laatste dagen, ging die route weer door het toekomstige poldergebied.

Ongeveer drie á vier kilometer vóór Lemmer haalde de heer Slump een postauto in, welke bestuurd werd door den postkantoorhouder van Urk. Bovendien zat er ook nog een andere beambte in de auto, welke een hoeveelheid post vervoerde. De personenauto had niet al te veel ruimte om de postauto te passeeren, omdat deze al zoo dicht mogelijk langs den ringdijk reed en, wegens de sneeuw, die daar nog lag, verhinderd werd, nóg verder uit te wijken. Aan den anderen kant lag een kistwerk, dat de heer Slump natuurlijk ook vermijden moest.

En zoo kwamen beide auto's bij bet passeeren met elkaar in botsing. De postauto maakte in een scheur en zakte met de beide linker wielen een eind door het ijs. Gelukkig konden de beide inzittenden de auto vrij gemakkelijk verlaten, terwijl de post droog bleef. De heer Slump was er evenwel slechter aan toe. De personenauto was namelijk ook danig uit dan koers geraakt en met het voorste deel door het zwakke ijs bij het kistwerk geschoten. De chauffeur verkeerde wel in een zeer hachelijke positie. Maar gelukkig verloor hij niet zijn kalmte.

Vóór het portier te openen, wachtte hij eerst tot het voorste deel der auto vol water was geloopen. Hij zat toen echter bijna tot zijn hals in het ijskoude water en het leek haast onmogelijk, vrij te komen. Gelukkig — toen kwam er hulp, nog vóór de inzittenden van de postauto ter plaatse waren. De heer Roelof Rippen, van Urk, die juist een bezoek aan Lemmer had gebracht, paseeerde per rijwiel en bemerkte het ongeval.

Hij trad terstond handelend op en, met behulp van een jas, mocht het hem gelukken, den heer Slump te redden. Zonder een woord te zeggen, pakte de heer Slump, die steenkoud was geworden, het rijwiel van den heer Rippen en reed met een flink vaartje naar Lemmer. Het duurde geruimen tijd, eer hij een woord kon spreken.

Zooals we reeds opmerkten, was de post droog gebleven. De beide inzittenden van den postwagen en de heer Rippen begaven zich te voet naar Lemmer en namen de post met zich mee. Het zal echter voorloopig wel voor het laatst geweest zijn, dat de post over het ijs werd vervoerd.

Naar de postkantoorhouder van Lemmer ons mededeelde, zal het postvervoer misschien heden Woensdag, wellicht met lorries, over den ringdijk kunnen geschieden.

De auto's zijn nog dezelfde dag weer vrij gemaakt en in veiligheid gebracht. (Zie onderste 6 foto's)

Tijdens de rit van Urk naar Lemmer over het ijs........

Er wordt al gauw hulp geboden.

Met palen en stokken.......

Met vereende kracht.....

Komt hij er langzaam maar zeker uit....De man in het midden is mijn (Roelie) vader, Sake (Reade Sake) Visser. Kenteken: B-18996 stond op naam van Jan Slump, afgeven op 12 juni 1933.

Met man en macht wordt aan de takels getrokken.... derde van links is Sake Visser, naast hem met pet is Schippers. De andere namen zijn mij niet bekend.

Op de achterkant van deze foto staat: "De eerste auto welke in de Lemmer heeft gereden. Hier zit Johannes van Putten aan het stuur, met naast zich zijn zusje. 

Hoe mooi om te zien, dat ze de klompjes uitgetrokken hebben, voordat ze in de mobiel stapten. In het boek van Pieter Terpstra - Licht aan de horizon... komt er ook een gedeelte in voor, dat de dochter van de beheerders van het gebouw van het waterschap "de Zeven Grietenijen en de stad Sloten" opgehaald wordt door een jongen uit Beetsterzwaag met een mobiel......

Het kenteken van deze mobiel is afgeven op 30-06-1910. En werd op naam gesteld van Jacob Siebe Glastra, Beetsterzwaag. Dit zelfde kenteken is ook op 7 januari 1907 afgegeven aan Keimpe Aukes Veenstra te Lemmer, Lemsterland. Op 25 augustus 1909 zijn drie nummerbewijzen B 199 afgegeven. 

Zie ook voor meerdere foto's: Tresoar.nl

Hillebrand Visser: Deze foto is gemaakt bij de boerderij op de Straatweg 22, te Lemmer. Op het erf van timmerman-aannemer Hillebrand Visser. Voor de schuur staan twee dochters van Hillebrand. De jongen die achterin de auto zit, is Hillebrands zoon, Albert Hendrik Visser (Hillebrands grootvader). De mannen op de motoren en de anderen op de foto zijn onbekend.

Maart 1926: Sedert 16 februari. j.l. gaat de postbestelling voor den Lemsterpolder, om een vroegtijdige bestelling te verkrijgen, niet meer uit van Sloten, zooals voorheen, maar vanuit Lemmer. Deze bestelling heeft geheel per zeilboot plaats. Hierbij een afbeelding van deze zeil-postboot met den besteller, den heer Luik, aan het roer.

Foto afkomstig van: Rudolf Vallinga. Vrachtrijder "Van der Bijl" de foto is genomen naast hun garage aan het Turfland te Lemmer.

• Leo Schuitemaker:  De gebr. van der Bijl, zij hadden een lijndienst op Sneek, Leeuwarden en op de Noordoostpolder.

Foto van Jappie Kuipers