2008

We ergeren ons tegenwoordig aan enkele rotte plekken in Lemmer. Denk maar aan de westkant van de Nieuwburen en het eind van de Schans. Maar er is weinig nieuws onder de zon. We herinneren ons het gat dat er jarenlang was aan de Langestreek na de brand bij Boonstra. ‘It gat fan Oene’ zoals het dan genoemd werd. Dat werd tenslotte ook weer ingevuld. In een verder verleden zijn er in ons dorp ook zaken geweest waar je niet mee kon pronken.

Op deze foto een indruk van hoe het er op de Lijnbaan heeft uitgezien. Op rechts de achterkant van Rijwielhuis Dijken. Op de linkerkant een blokje van twee oude huisjes, even verder nog het voorste stuk met o.a. het schoenmakereitje van Johannes Eilers en de smederij van Jan Gort. Helemaal links zien we het rijtje huizen van de Bantegastraat dat nu op het punt staat om afgebroken te worden.

Zoals het nu lijkt krijgen we daar straks de toestand dat midden in het rijtje één huis blijft staan. Het is de ontwikkelaar van het gebied nog altijd niet gelukt om dat aan te kopen. Als het op onteigening uit loopt kunnen we daar nog lange tijd genieten van een woning met binnenmuren als buitenmuren. We blijven het met belangstelling volgen.


De palen voor het nieuwe jongerencentrum aan de Straatweg zitten in de grond. Een nieuw hoofdstuk van het jongerenwerk. Er zijn in de loop van de jaren veel vormen van jongerenwerk in Lemmer geweest. Eén van de eerste pogingen om dit werk op gang te krijgen was de Instuif. Deze was in het Achterom.

Er werd mij een door Wim Veen gemaakte foto gebracht van een dagje uit in Duitsland met bezoekers van deze Instuif. Van links naar rechts zien we hier Gerrit Zeldenthuis, Harm Sloothaak, Berend Visser, Schelte Rottine, Honke Visser, Hans Portijk, Jan Visser, Lammert Bootsma, Japie Thijsseling, Tjitte de Boer, Klaas Visser, Marten Scheffer, Jan Scheffer en Marten Visser.


Een foto van V.V. Lemmer. Namen heb ik er niet van en de plaats waar de opname gemaakt is evenmin. Waarschijnlijk horen we dat nog wel van onze lezers.

Vrijdagmiddag kreeg ik een zoon van Tjalling en Maaike Kuipers in de winkel over de foto. Hij kon mij vertellen dat de mannen in het midden zijn oom Tjibbe Kuipers, Schelte de Vries, Johan Platte en keeper Gerben Bootsma waren. Van de bovenste rij is de 2e van links waarschijnlijk Gerard Hollander, de 3e Sander Coehoorn en de 2e van rechts Thijs Kuipers.


Bij de vergadering van het Kritebestuur kwamen er ook wat oude foto’s op tafel. We waren die avond bij André van der Berg. Zijn vrouw Grietje Meester is conductrice geweest en uit die tijd stamt deze foto. Het is niet duidelijk waar de opname gemaakt is. Het zou Sneek kunnen zijn; Lemmer is het in elk geval niet.

De namen zijn wel bekend. Dat zijn Iepie Visser, Sake Haagsma, Janneke Scholten en Marten de Leeuw. Sake Haagsma was meestal onze chauffeur als we met het jaarlijkse bakkersreisje op pad waren. Ik meen dat hij ook nog staat op één van de foto’s van ons reisje naar Tecklenburg.


Bertha de Heij, bracht mij deze foto van mensen van NVB Vermeulen. Een mooie ongedwongen opname, al is het wel te zien dat men zich bewust is dat er een foto gemaakt wordt. Iedereen kijkt mooi in de lens. Het is te zien dat men zo even voor deze opname uit het werk gelopen is. Op de achtergrond de loods waar de deuren uitnodigend open staan.

De mensen die hier op staan zijn eigenlijk allemaal bekenden. Zo meen ik onder anderen te herkennen Jenny Bondiëtti, Gurbe Haringsma, Lammert Bootsma, Lolle Rottiné en Klaas Visser. Het is vast een dag met heel mooi weer geweest waarop deze foto gemaakt is. Het is overzichtelijk, een ieder komt duidelijk in beeld, kortom een geslaagde opname en beslist geen staatsiefoto.


Van de familie Hartstra, Plattedijk, kreeg ik deze foto. Een jongeman zittend op het handvat van een bakkerskar. Het vermoeden bestaat dat het een Atsma is. Dat zou best kunnen want heel vaag kan ik mij de naam Atsma in verband met de bakkerij nog herinneren. In ieder geval als de betrokkene of een familielid hem herkent dan kan er altijd een afdruk van worden gemaakt. De foto is hier voor de deur gemaakt.

Op de achtergrond herken ik de winkels van Van Schoot en het postkantoor. Het zijraam van de winkel van Piet de Blauw is te zien. Achter de bakkerskar staat een petroleum-kar. De kar staat vol met petroleumkannen. Ik meen dat daar vier liter in ging. Bovenop staat een trechter, onder aan de kar hangen de litermaten. Echt een beeld dat we nu niet meer zien. De lichte plek op rechts is de asbestplaat waarmee een paar zijramen van Van Schoot waren dicht gemaakt. Zou nu ook niet meer mogen.


image014-5.jpg

Mienie Loen – Toering bracht mij een aantal oude foto’s voor gebruik bij mijn columns. Hierbij de eerste waar gelukkig alle namen bij staan. Het zal wel een uitstapje van een vrouwen- of meisjesvereniging zijn geweest.

Boven staan v.l.n.r. Pietje Coehoorn (getrouwd met wijlen Jan Douma), Grietje Kok, Anneke Dijkstra (dochter van Marten Dijkstra die vroeger op het Turfland woonde) en de zusters Froukje en Hasseltje Hogeterp. Froukje is getrouwd geweest met Marinus Kuipers en zij woonden lange tijd in Canada. Hasseltje was getrouwd met Klaas van der Bijl.

Onderaan vinden we de chauffeur Frans Coehoorn, een broer van Pietje op de bovenste rij. Verder Johanna Brouwer, de dochter van Jonker die getrouwd was met Abe Verbeek, Freerkje Bakker uit de Parkstraat. Zij woonde later met haar zuster Aaltje in Leeuwarden. Dan Antje Wouda van Peke en Joukje Kamminga.


Van Mienie Loen – Toering, een opname van de Avond schippersschool. Op die school leerde meester De Vries vooral jongens die banden met of interesse voor visserij of scheepvaart hadden allerlei nuttige zaken die in die beroepen te pas konden komen. Mijn vader en zijn neef Andries hebben dat onderwijs ook gevolgd. In hun manier van omgaan met touw en zeil was later goed de invloed van de lessen te merken. Andries maakte ook wel fietstassen op bestelling. De grondbeginselen daarvoor kwamen ook van die opleiding.

Op de foto boven rechts bij het kruisje staat Willem Toering. Rechts onderaan is meester De Vries. Een monument van het openbaar onderwijs in Lemmer. Van verschillende families hadden twee generaties les van hem gehad. Ook mijn vader en moeder en ik zaten bij hem in de klas. Over het algemeen was hij niet erg gezien in Lemmer, maar hij was sociaal voelende dan de meeste wisten.


Van Roelie Spanjaard – Visser kreeg ik deze week een paar mooie foto’s. Hierbij een opname van het centrum van Lemmer. Vanaf Nieuwburen of Vissersburen een gezicht op Prinsessekade en Schulpen. Met de Truitjezijlbrug als middelpunt.

Op de brug veel mensen. Zij wisten zeker dat er gefotografeerd werd, op een foto uit die tijd zie je vaak dat er een groep mensen staan die van de gelegenheid gebruik maken om zich te laten vereeuwigen. Helemaal links zien we een logement op de Markt. Dat zal waarschijnlijk Oosten geweest zijn. Het hoge bouwsel daarnaast kan het torentje van het tramstation zijn. Dan het huis waar de zusters Katsma, nichten van mijn grootvader, woonden. Op die plaats staat nu het huis waar tot voor kort Judith Schirm woonde.

Dan het huis waar ik kapper Booms gekend heb. Al jarenlang bezit van de familie Schirm waar Douwe en Pietie Schirm nu in de nieuwbouw wonen. In het huis daarnaast heeft bakker Hofman na verkoop van zijn bakkerij in de Schans gewoond. Dan het gebouw waar de kledingzaak in 1813 van start is gegaan.

Vervolgens twee geveltjes. Het linker daarvan moet een slagerij geweest zijn. Die is in de tijd dat mijn overgrootmoeder de zaak dreef aangekocht. Mijn grootvader kon nog precies vertellen hoe de aankoop was gegaan. In het volgende huis woonde als laatste Sipke de Jong.

Het hoge huis, nu Eerdmans, was indertijd de dienstwoning van het hoofd van de school. Het gebouwtje dat dit huis gedeeltelijk afdekt is het brugwachter hokje dat toen tussen de beide bruggen stond. In het volgende gebouw was de Friesche Bank gevestigd die later opging in de Amsterdamse Bank. Aan het eind van de rij is de helft van de Wildeman nog te zien.


Bij de foto’s van Mientje Loen – Toering was ook deze binnenopname van de Centrale Bakkerij. Genomen voor de eerste ovens die daar gebruikt werden, de hete lucht ovens van Koppener, Rotterdam.

De man geheel links herken ik niet. Voor de oven staan volgens mij de broers Pieter en Jan Koopmans. De rechtse van de twee volgende jongens meen ik Hendrik Loen in te herkennen. Hij heeft de hand op de schouder van de kleinere. Dat zou zijn broer Loen kunnen zijn. Dan voor de rijskast Hendrik de Haan met naast hem Lex Loen. De man rechts heb ik niet gekend. Toch waag ik het erop hem Jitse v.d. Geest te noemen.

Uit de verhalen weet ik dat die zich altijd heel correct kleedde. Hij ging niet in zijn bakkerskleren over straat. Daar maakten zijn collega’s een keer misbruik van door zijn kleren met stro op te vullen, aan de zolder te hangen met het opschrift: ‘Door wanhoop gedreven’. Hij had de dag daarvoor als ovenist een partij brood laten verbranden.

Uit Damwâld kwam een telefoontje van Wouter van der Meer over de foto. Hij heeft dezelfde foto ook. Hij had een paar namen anders dan ik ze genoemd had. De man op links die ik niet herkende is volgens Wouter een knecht van Jan Knol. De deelnemende bakkers hadden hun personeel en gereedschappen ook mee ingebracht. De jongen die ik als Loen had gegokt is Hendrik Brouwer, zoontje van Johan Brouwer. Brouwer was bakker op de Nieuwburen waar later Lex Loen zijn winkel had.

De man tussen Hendrik en Lex Loen is niet De Haan maar Wouters vader, Jelte van der Meer. De man in het wit is Klaas Knol, bakker in de Schans. Hij was één van onze banketbakkers maar die werkten, voordat de banketbakkerij van de familie Van der Hoff was aangekocht, ook in de broodbakkerij.


We hebben op het ogenblik in Lemmer hier en daar stukken grond braak liggen. Het terrein van De Dam, dat van gymnastiekzaal De Aak, van de zaal aan de Albert Koopmanstraat en sinds kort van de Christiaan de Vriesstraat. We hebben zulke stukken kaalslag wel vaker gehad. Maar tenslotte komt alles weer in orde.

Dit is een foto van de nadagen van de bebouwing in het Achterom. Vanaf het Burgmeester Krijgerplein zijn al verschillende woningen verdwenen. Er staat nog een huis dat wat naar achteren gebouwd is en daarnaast het gebouw dat veel bestemmingen heeft gehad. Het was onder andere in gebruik als pakhuis van Haaije Schotsman, als verenigingsgebouw Palvu, als distributiekantoor en als laatste als jongerencentrum. Dat was onder de naam Lemsoos.

De witte plekken op het dak vormen dat woord. Maar dat is nauwelijks te zien. Op de achtergrond het huis waar mijn grootvader gewoond heeft en daarachter de toren van de Katholieke kerk. Op de voorgrond waar alles weggebroken is, staat pontificaal een Volkswagen.


Als je voorheen op de hoek van Nieuwburen en Vissersburen stond en richting Dok keek was daar een mooi stuk gevelwand aan het begin van de Kortestreek. Dan een gat. De terugwijkende gevel van de Helling. Vanaf rijwielzaak Dijken weer een aaneengesloten geheel. Later een nog groter gat toen de Helling was afgebroken.

Het pleintje voor de school, later voor de Helling, heeft nooit gestoord. Als we nu op hetzelfde punt staan en over het Dok kijken dan zien we iets heel anders. Nu echt een geheel. Een mooi geheel zelfs. Wat hier gebouwd is geeft beslist een meerwaarde aan de Streek. Het puntdak dat op het pand ernaast gekomen is past er ook helemaal bij.

Het heeft lang geduurd, jarenlang was dit stukje grond gedegradeerd tot parkeerterrein, maar het is goed afgelopen. Laten de mensen die nu kritisch zijn over het slagen van de verschillende projecten hier eens naar kijken. Vergelijk het maar eens met de lijdensweg van Oosterzee om van de rotte kies van de zuivelfabriek af te komen. Zo zal het ook gaan met het zwembad, de medische voorzieningen aan Albert Koopmanstraat en de Christiaan de Vriesstraat, de Nieuwburen, de plannen in de buitendorpen.

Jammer dat het bijna nooit zo vlug gaat als we graag zouden willen. Hierbij een opname van het Dok, vanaf het andere eind gezien. De LE 51 voor de wal, verder maar een paar schepen te zien. De torens van Hervormde en Katholieke kerk op de achtergrond, de tweelinghuisjes, en het voorste stuk van de gevelwand zoals we die nu nog kennen, sinds kort dus uitgebreid met een geslaagd stuk nieuwbouw.


Foto van Koop Bosscha, met de namen: Het is een opname van een groepje boerinnen uit Bantega, Echten, Oosterzee en net over de grens richting Tjonger. De grootmoeder van Koop Bosscha is Abeltje Jongsma, getrouwd met Koop Bosscha. Zij woonden op de boerderij “Zathe Buitendijksveld” aan de Zeedijk te Bantega. Deze boerderij is een week na de bevrijding van Lemmer afgebrand.

Staand van links naar rechts: Grietje van der Lende, geboren op 23 september 1874 te Oldetrijne, overleden op 24 februari 1957 te Scherpenzeel, dochter van Koendert Heines van der Lende en Trijntje Hendriks de Vries. Gehuwd op 13 mei 1893 te Wolvega, Weststellingwerf met Harm van der Lende, geboren op 30 augustus 1870 te Spanga, overleden op 11 mei 1957 te Scherpenzeel, zoon van Tette Alberts van der Lende en Hasseltje Harmens Pen.

Abeltje Jongsma, geboren op 14 oktober 1871 te Oldeholtwolde, overleden op 12 maart 1946 te Echten, dochter van Andries Olkes Jongsma en Rinske Feijes Punter. Gehuwd op 14 maart 1899 te Blankenham met Koop Bosscha, geboren op 15 mei 1863 te Oldemarkt, overleden op 21 januari 1937 te Oosterzee, zoon van Albert Jans Bosscha en Truidigje van der Woude. Zij woonden aan de Zeedijk op de boerderij “ZatheBuitendijksland”

Tjeerdje Oosten, geboren op 8 september 1873 te Munnekeburen, overleden op 30 maart 1944 te Echten, dochter van Bouwe Pieters Oosten en Wiepkje Aukes de Vries. Gehuwd op 15 mei 1897 te Wolvega Weststellingwerf met Romke Hofstee, geboren op 5 maart 1867 te Munnekeburen, overleden op 18 mei 1931 te Echten, zoon van Eise Pieters Hofstee en Trijntje Hanses Kroondijk.

Grietje Brunia, geboren op 25 maart 1868 te Kimswerd, overleden op 7 augustus 1950 te Echten, dochter van Jan Jacobs Brunia en Lijsbeth Rintjes Westra. Gehuwd op 8 mei 1891 te Lemmer, Lemsterland met Jan Akkerman, geboren op 21 november 1858 te Oosterzee, overleden op 20 april 1931 te Echten, zoon van Harmen Roelofs Akkerman en Margje Jans de Jong.

Heintje de Boer, geboren op 17 april 1875 te Spanga, overleden op 5 oktober 1943 te Slijkenburg, dochter van Fokke Jacobs de Boer en Trijntje Heines de Boer. Gehuwd op 17 mei 1902 te Wolvega, Weststellingwerf met Rudolf van der Lende, geboren op 24 maart 1876 te Slijkenburg, overleden op 18 januari 1956 te Heerenveen, zoon van Tette Alberts van der Lende en Hasseltje Harmens Pen.

Zittend van links naar rechts: Sjoukje van Dijk, geboren op 12 augustus 1873 te Oudehaske, overleden op 23 januari 1930 te Sneek, dochter van: Fedde Willems van Dijk en Grietje Gerrits van der Brug. Gehuwd op 1 mei 1898 te Joure, Haskerland met Johannes Akkerman, geboren op 24 februari 1867 te Rohel, overleden op 21 maart 1931 te Wolvega, zoon van Jan Joukes Akkerman en Annigje Jans Koopmans. Zij woonden aan de Zeedijk op de boerderij “Lemsterhop”

Dirkje van Eyck, geboren op 8 februari 1871 te Echten, overleden op 30 juli 1931 te Oosterzee, dochter van Klaas van Eyck en Egbertje Althuisius. Gehuwd op 19 augustus 1892 te Lemmer, Lemsterland met Jacob de Haan, geboren op 22 juni 1868 te Oosterzee, overleden op 29 december 1937 te Blankenham, zoon van Jan Dirks de Haan en Luitje Martens Wind.


Uit de foto’s die ik van Mientje Loen – Toering in bruikleen heb zocht ik deze week een bewaarschoolfoto op. Achterop staat dat de tweede van links Geeske Brouwer is. Geeske Brouwer, later getrouwd met Marten Frankema, woonde in het huis aan de Gedempte Gracht naast de snackbar. Dat is nu een onderdeel van Toja.

Als ik de foto zo bekijk springt er voor mij een meisje tussenuit. Dat lijkt mij mijn grootmoeder. Vooral het zwarte haar doet dat meisje sterk op haar lijken. Hoewel ik nooit gehoord heb dat zij op de bewaarschool was komt het wat leeftijd betreft wel overeen met die van Geeske Brouwer.

Van de meisjes op de voorste rij hebben verschillende een handwerkje of zoiets op schoot. Dat en het feit dat het allemaal meisjes zijn zou ook kunnen betekenen dat het een foto is die genomen is bij de bewaarschool van een naai-klas of iets dergelijks.


Een opname van de Schans. Genomen vanuit de richting van de spuisluis. Links op de voorgrond de vroegere hang van Seerp de Blauw. Toen in handen van de Coöperatie die er een bakkerij in had. Lang heeft dat niet geduurd.

Toen werd alleen de ventwijk van Sjoerd de Wreede nog aangehouden. Het brood werd aangevoerd uit Leeuwarden. Als De Wreede van een of ander wat te weinig had haalde hij dat bij ons in de Centrale Bakkerij. Hij vertegenwoordigde een concurrent maar door zijn innemende persoonlijkheid merkte je dat niet.

De bakkersbakfiets in het midden had niets met dit bedrijf te maken. Het is Barteld Kortstra die toen voor Geert Hoekstra aan de Lijnbaan ventte. Helemaal rechts zien we een klein stukje van de boerderij van Huitema. Daarnaast de timmerwinkel van Willem de Blauw en de R.K. kerk met pastorie.


Vorige week kwam Albert Spaan mij een brief brengen. Gevonden tussen oude papieren van Excelsior. De inhoud was echt verrassend.

Een briefje van Jozef Blok uit 1941 aan het bestuur van de muziekvereniging. Dat hij door de veranderde omstandigheden moest bedanken als lid van de vereniging. Met nog de opmerking dat zijn naam uit de boeken moest verdwijnen. Sprekend was ook het streepje onder moest. Het laat aan duidelijkheid niets te wensen over.

Dan zit je in gedachten weer midden in die jaren van de oorlog. Dat juist nu we in april en mei de Bevrijding en de gevallenen herdenken. Dit was een onbetekenend maar toch veelzeggend briefje. Zoiets mag niet verloren gaan. In overleg met de vinder heb ik het maandagmorgen naar de Oudheidkamer gebracht.

Daar wordt het opgeborgen maar er komt wel een beschrijving bij. Anders zou na verloop van jaren niemand zich de betekenis hiervan kunnen herinneren. Voor ik het naar de overkant bracht heb ik wel even een scan ervan gemaakt. Die laat ik nu bij deze column plaatsen.


Bea Schilstra bracht mij deze foto. Een foto gemaakt op de Gedempte Gracht. Rechts zien we het oude politiebureau. Daarnaast staat een soort verkoopwagen. De bomen benemen het zicht op de hervormde kerk.

Links van de vlag de punt van het dakje van het transformatorhokje van het P.E.B. Dan het schuurtje dat bij de tweelinghuisjes hoorde. Van die huisjes is het deel zichtbaar dat door de familie Van Slageren bewoond werd. Het zal een optocht zijn van de gymnastiekvereniging Kracht en Vriendschap. De naam van die vereniging staat tenminste in de meegedragen vlag. Voorop lopen muzikanten van beide muziekverenigingen.

De man vooraan lijkt mij Siemen v.d. Wal te zijn (Crescendo) Daarnaast loopt Anneke v.d. Loon van Excelsior. Achter haar, met witte jas, Wim v.d. Gaast (Crescendo). Daarnaast Piet Haringa (Crescendo). Verder nog Anne Zeilstra van Excelsior. De foto is eigendom van Annie Haitsma – v.d. Gaast uit Heerenveen.


Over de Damclub Lemmer stond enkele weken geleden een artikel in Zuid Friesland. Voor Radio Lemsterland had Jan Kraan een interview met de voorzitter van deze club. Nu zag ik tussen de foto’s die ik van Mientje Loen – Toering in bruikleen heb een foto van de Damclub Lemmer.

Op de achterkant staat dat de man op de voorste rij rechts Willem Toering is. Bij de overigen zijn verschillende mensen die mij heel bekend voorkomen maar waarvan ik niet helemaal zeker ben. Ik meen onder andere Meint Visser, Hidde Visser en Siep Vleer te herkennen. In ieder geval zullen er voor de lezers veel bekenden op staan.


Deze keer een foto van de reddingsboot Hilda die hier tientallen jaren gestationeerd is geweest. Op zijn vaste ligplaats in de oude Tramhaven, tegenwoordig de Buitenjachthaven genoemd. Op de zijkant de aanduiding Kon. N.Z.H.R.M., de Koninklijke Noord- en Zuid Hollandse Redding Maatschappij.

Aan de rechterkant liggen twee zolderschuiten, vast en zeker van Steenkolenhandel Wierda. Boven op de dijk het eerste paviljoen aan het Lemster strand. Als we naar de linkerkant kijken zien we daar de bomen die langs de Plattedijk stonden. De voorgangers van de bomen die daar nu staan.