Home » Historie-Friesland » Opsterland-Hemrik » Bij de klokkenmaker op de Hemrikker Sluis

Bij de klokkenmaker op de Hemrikker Sluis

© Henk F. Hansma


In oantal minsken út de Himrik ha him noch wol meimakke tink ik. Ik sels net, mar ik ha wol hiel wat oer him heard.
En ja, hoe koe it ek oars, syn hús stie foar ús hús wer wy no yn wenje. It stjelpke stie ferskûle efter de wenning fan Anne Lourens. De wenning fan Anne Lourens wie al ferskate kearen yn oare hannen oer gien foar hy yn 1951 dêr kaam te wenjen. It arbeidershûs fan him wie yn it jier 1885 bout oan de Compagnonsfeart. Earder stie it nei efteren ta.
It hús wie yn 1903 yn hannen kaam fan de famylje Jan Billenkamp, dy foar harren soan Cees it buorkerijke yn 1904 skean efter it arbeidershús bouwe liet.

De hear Anne Lourens wie in unyk minske, in ferteller en in tige fernuftich man. Dat kaam de Fryske Koerier yn 1956 ek te witten en stjoerde der in ferslachjouwer nei ta, dy oer it lytse paadsje by de feart nei him ta moast. Fest net mei de auto, dat koe net, miskien wol op de fyts of te gean.
It ferslach sil ik werjaan oer dizze bysûndere man by de feart.

1-136.jpg

Interview

Wij hebben vergeten de heer Lourens naar zijn leeftijd de vragen, eerlijk gezegd, hebben wij daarvoor ook maar weinig kans gekregen ( hij was toen 62 jaar ). Want Anne Lourens, klok- en horlogemaker in het voormalige postkantoor bij de Hemrikker sluis, hoeft nooit naar een passend woordje te zoeken en al tikken in zijn nabijheid minstens een tiental wekkers, pendules, klokken en dergelijke driftig de tijd, de toevallige bezoeker weet van geen uren, als Lourens eenmaal goed op dreef is gekomen.

Hij weet van oud en nieuw en voert in zijn verhalen vele bekende typen van vroeger bijna weer levend ten tonele; hij heeft veel meegemaakt, vreugde en leed en is een mens gebleven: een echte ‘wâldman’. Zijn droge, soms wat bittere humor, wordt echter mild wanneer hij van zijn grote liefde- het vernuftige mechaniek- komt te vertellen. In bonte mengeling, even schilderachtig als de aanblik van zijn werktafel, met vijltjes, radertjes, veertjes, loupe, brillen, kasten, klokjes, horloges, heeft hij ons van zijn leven verteld: het leven van een kleine man, met liefde voor de mechaniek, met een aangeboren ‘feeling’ voor raderen en radertjes, drijfassen, tuimelaars, magneten en ontstekingsinrichtingen en weinig gevoel voor de papieren mechanica, waardoor onze moderne maatschappij bestuurd wordt.

Natuurlijk begon het gesprek over de tijd, de tijd waarin hij en wij leven. En van Jelle Woudstra, vroeger op de ‘de Knipe’woonachtig, volgens hem zeker gezegd zou hebben: ‘Och hearkes, och hearkes, wat feroaret de wrâld! Froeger sieten de bloedsûgers mei brodzich waar krekt mei de kopkes boppe wetter; mar no rinne se al by nacht en by deis op de dyk om’. En dadelijk daar achteraan lucht de heer Lourens zijn verontwaardiging over het feit, dat juist de lijdende mens voor zijn lijden nog weer zo extra zwaar moet betalen: ‘Tinke jo, dat in gehoarapparaat earlik in trije- of fjouwer hûndert gûne kostje moat? Hoe fine jo it, dat in keunstskonk foar in earm man mei ien foet net te beteljen is en dat in minske, dy’t wat oan ‘e eagen hat, in fyftich oant hûndert gûne foar in bril dellizze moat?’

In Duitsland

Zijn gelaatsuitdrukking wordt weer zachter, als hij van zijn jeugd verteld en van zijn omzwervingen in Duitsland. Zeven jaar lang werkte hij over de Oostgrens en zwierf hij door het hele land, want hij wilde de taal goed leren. Hij begon bij de boer, tot hij zich met het Duits kon redden en werkte verder overal en aan alles. ‘As ik by in gernierke kaam, bygelyks en dy frege my: kannst du pflanzen?’, dan sei ik steefêst: ‘hab ich immer gemacht en klear wie it dan.’
Zo werkte hij in ijzergieterijen, in machinefabrieken, bij steenfabrieken, bij de timmerman en overal. ‘Sân jier ha ik der fleurich libbe en ik ha net in sint oer hâlden.’ Maar wel kocht hij boeken over motoren, over horloges en klokken. Het was in de jaren vóór de eerste wereldoorlog en er was veel te leren in Duitsland.

In de oorlogsjaren vestigde Lourens zich te Hemrik; hij begon met het bouwen van een werkplaats, waarachter later een huis werd gezet. Hij deed in motoren, fietsen, horloges en klokken en maakt alles wat er maar stuk was. Hard werken en ‘s avonds studeren in de boeken: ‘Alles wat ik kin, ha ik mysels leard.’ Ongeveer dertig jaar heeft Lourens in het dorp gewoond: zijn drie kinderen werden daar geboren en gingen vandaar de wijde wereld in. Tijden van op- en neergang: ‘de crisisjaren wogen zwaar’. En aan het einde van deze periode werd zijn vrouw (Hendrikje de Vries) ongeneeslijk ziek en moest hij deze, na een langdurig en smartelijk ziekbed, naar het kerkhof dragen.

Naar de sluis

Dat was het einde van de zaak. De ziekte van zijn vrouw had veel geld gekost en bovendien wilde Lourens niet alleen blijven wonen in het huis aan de weg (Binnenwei), en zo kocht hij ongeveer zes jaar geleden het oude huis aan de sluis, waarin vroeger het postkantoortje werd gehouden.
En daar zitten wij nu, en kunnen door de ruiten zo in de Compagnonsfeart kijken, waarin de felle oostenwind het eerste ijs van het seizoen tegen de biezen van de oever afzet.

‘De lytse selsstandige’, zegt de heer Lourens; ‘hat it swier yn dizze tiid: hy stiet oeral sels foar en it is mar: betalen.’ Maar zijn filosofie wordt algemener als hij vervolgd: ‘It is mei de minsken, sa’t de âldkastelein Hoekstra sei: Dat it dogenieten binne, kin men ek net sizze, mar se hawwe tefolle yn it grutte kookboek lêzen. Dêr stiet allinne mar yn: men neme van dit en men neme van dat; it is altyd mar nemen en oer jaan wurdt net praat.’ En onmiddellijk een parabel over vroeger en nu: op een accordeonuitvoering in het dorp had hij de kinderen zien zitten, sommigen met een instrument van een goed duizend gulden op de knieën. En yn ús jonge jierren; heit wie keapmantsje en hússlachter en gie eltse woansdei nei Wolvegea en wy moasten mei te driuwen. As de merk dan tige goed slagge wie, krigen wy beiden in stoer, myn broer en ik, den dêr kochten wy apenúten foar en hienen oan hûs ta dopjen en plúzjen: sân oeren geans lang’.

Het slagersverhaal

Aan dit verhaal nog een slagersverhaal vastknopend: van een andere bekende huisslager uit de oude tijd: ‘De skieppenierkes kosten yin stoer it pear. No hie de slachter wat nierkes yn bestel en hy hie se net en moast in skiep slachtsje by in boer, dêr’t de bûter tin smard waard. It skiep hong slachte en wol oan ‘e heak en ús mantsje hie in papierkladde klear en iepen by de jas. Hy seach ris om him hinne—neat ---pikte it iene nierke yn de kladde, seach nochris ---neat—pikte ek it oare nierke yn ‘e kladde en tearde it bûkfet goed fêst oer de lever hinne. Mar doe stie de boerinne efter him, mei in pantsje: ‘wol de slachter de nierkes mar yn dit pantsje dwaan, dy sier ik altyd apart foar de boer, sjoch.’

Ús slachter luts efkes tearen yn ‘e foarholle, flybke in kear en sei doe: ‘Dat treft de boerinne net diskear. Der binne jiergongen dan ha de skiep gjin nieren en lit dat no krekt dit jier it gefal wêze.’
Maar als de heer Lourensvan zijn liefde voor vernuftige dingen vertelt, heeft hij soms ledematen te weinig, om dat goed duidelijk uit te drukken. Zoals er bv. in het Edisonhuis te Dortmund staan, waar je door het inwerpen van een Groschen veel ingewikkelde uurwerken aan de gang kon brengen: ‘Oeren ha ik der wol by stean, it is net te leauwen.’

Daardoor heeft hij altijd zo’n grote belangstelling voor kinderspeelgoed: ‘allinne om it meganyk , sjoch’.  Zijn mooiste werk was dan ook altijd het stellen van oude Friese klokken, met één of ander vernuftig dingetje er aan, zoals Abrahams offer en dergelijke.

De lage winterzon werpt al lange schaduwen, als wij eindelijk ons lostrekken van deze sfeer. Maar onze gasheer duikt eerst nog even terug in een ander kamertje en komt terug met een bakje met een plant: ‘Elke hjerst stek ik in pôle kouweblomkes út de greide en dy bloeie de hiele winter troch.’

Is het een wonder dat, ‘wanneer iemand in de omgeving zegt: ‘Ik moat noch efkes nei Anne Lourens ta, ik kom daliks wêrom’, moeder de vrouw al antwoordt: ‘Dan sjoch ik dy yn de earste oeren net wer?’

It hús fan Anne Lourens

6-53.jpg

02.09.1958


TOP