Burgemeester Krijger

Over de oorlog is hier al veel geschreven..Toch willen we nog de destijds burgemeester Marinus Krijger benoemen, doordat we nieuwe documenten mochten ontvangen van Bauke de Wreede.

Marinus Krijger, geboren op 8 december 1903 te Stad Hardenberg, overleden op 4 december 1957 53 jaar omgekomen bij een auto-ongeluk in Follega. Was gehuwd, had geen kinderen zoon van Jan Michael Krijger en Johanna Huberdina Hüpscher.

  • Bij koninklijk besluit op 20 maart 1935 geïnstalleerd als burgemeester van Lemsterland
  • Op 1 januari 1958 is de naam van het plein 'Markt' verandert in 'Burgemeester Krijgerplein'.

1947

Burgemeester in Oorlogstijd

De burgemeesters hadden het in die tijd moeilijk, het was kiezen. Verzet bieden kon je je functie kosten en dan werd deze functie veelal vervangen door NSB-burgemeesters. Een ander alternatief was heulen met de Duitse bezetters. Tot de dag van vandaag is dit met burgemeester Krijger een twijfelgeval gebleven. De burgemeester vormde een schakel tussen het Duitse bezettingsbestuur en de burgers van Lemsterland.

Andere burgemeesters die zich verzetten tegen de Duitse maatregelen, door geen inzage te geven in het bevolkingsregister omdat zij bang waren voor de mogelijke consequenties voor de Joodse inwoners werden gearresteerd en in opdracht van de Duitsers vanwege hun anti- Duitse houding ontslagen.

Uiteindelijk heeft burgemeester Krijger tegen wil en dank maar niettemin meegewerkt aan wat je zou kunnen noemen de dictatuur van de bezetter in Lemsterland.
Hij heeft fouten gemaakt, maar wás niet fout werd er destijds geschreven.
Maar je zou mogen verwachten van een burgervader dat hij deze keuzes niet zou hebben willen maken.

Pro-Duitse activiteiten van M. Krijger, tijdens de bezetting burgemeester van Lemsterland:

  • aan de bezetter inzage gegeven in het bevolkingsregister en opmaken van lijsten voor de arbeidsinzet in Duitsland;
  • aanwijzen van werkkrachten voor het graven van dekkingsgaten;
  • propageren van en verlenen van medewerking aan Winterhulp Nederland;
  • aanwijzen van werkkrachten voor het schoonhouden van de kwartieren der SD te Lemmer;
  • bevorderen van tewerkstelling van mensen uit Lemsterland in Drente;
  • paardenvordering ten behoeve van het Duitse leger;
  • optreden tegen de Mei-staking 1943; *
  • verzuimen ondergedoken Joden te waarschuwen; **
  • geven van de opdracht tot arrestatie van J. de Rook, leider van de CPN te Lemmer, later overleden te Buchenwald ***

Bovenstaande activiteiten: www.archieven.nl 

* Optreden tegen de Mei-staking 1943

De burgemeester zou bij de mei-staking van 1943 het initiatief hebben genomen de SD op te bellen en deze verzocht hebben zijn eigen politie te komen assisteren om een einde te maken aan de staking. Als gevolg daarvan is minstens één inwoner van de gemeente Lemsterland doodgeschoten.

Jouke G. Bootsma

Slachtoffer: Jouke G. Bootsma.

Jouke is geboren op 21 augustus 1903 te Lemmer, van beroep visser, overleden 4 mei 1943. Jouke was een zoon van Gauke Bootsma en Iempkje B. Vlig. Het gezin telde 9 kinderen waarvan Jouke als 3e zoon is geboren. In verband met de staking gold een samenscholingsverbod, maar van samenscholing was geen sprake. De betrokkene had niet aan de staking deelgenomen maar kwam van de haven, toen hij door een landwachter werd doodgeschoten

** Verzuimen ondergedoken Joden te waarschuwen

Op een dag in oktober 1943 werd er een telefoongesprek gevoerd tussen de S.D.-man Cornelis Johannes Kaptein* uit Den Haag en burgemeester M. Krijger te Lemmer. Tijdens dit gesprek werd de burgemeester verteld, dat er in Echten bij mevr. de wed. Frankema-Slump 6 Joden waren ondergedoken in het huis naast de Gereformeerde kerk te Echtenerbrug en dat die mensen moesten worden gearresteerd. De burgemeester werd persoonlijk verantwoordelijk gesteld voor dit geval. Burgemeester Krijger heeft de zaak daarop doorgegeven aan de politiecommandant Hafma**, die er later met 6 man op af is getrokken, met het noodlottig gevolg, dat de 6 onderduikers allen werden gearresteerd. Ze zijn overgebracht naar Den Haag, geen van hen heeft de oorlog overleefd.

Burgemeester Krijger werd na de oorlog hiervoor vervolgd wegens verraad. Op 15 juli 1947 veroordeelde men hem hiervoor tot 6 maanden gevangenisstraf voorwaardelijk. Het werd hem zeer kwalijk genomen, dat hij verzuimd heeft de betrokken slachtoffers te waarschuwen, terwijl hij volledig in de gelegenheid was geweest dit te doen, ging hij met eigen mensen tot de arrestatie over

De opperwachtmeester G. Hafma, die in 1943 te Echten een zestal joden arresteerde, hoorde voor het Bijz. Gerechtshof te Leeuwarden acht jaar gevangenisstraf tegen zich eisen en levenslange ontzetting uit de kiesrechten ....

* Cornelis Johannes Kaptein: Haagse politieman, die in 1949 de doodstraf kreeg wegens de vervolging, mishandeling, deportatie en het bestelen van een groot aantal Joodse Nederlanders tijdens de Tweede Wereldoorlog.

** (Maart 1943: De heer G. Hafma, opperwachtmeester te Wolvega, werd overgeplaatst naar Lemmer en werd bevorderd tot onderluitenant)

Een aanmeldingsformulier uit 1941 van 6  personen uit Lemsterland:

Joseph Blok 1878-1942;

Sara Blok 1876-1942;

Jantje Jacobs 1883-1942, wijkzuster bij de afdeling Oosterzee-Echten;

Zijn op transport gesteld en hebben het niet overleefd.

Voor hen is op de Joodse begraafplaats te Tacozijl een gedenksteen geplaatst. Op de steen is een glasplaat aangebracht.

De tekst op de glasplaat luidt:

‘Juster barde it by us 1940-1945
Fan ut de Lemmer transporteare en yn Auswitz ombrocht.
Oantinken liedt ta ferlossing. ferjitten ta ballingskap.
Jantje Jacobs
Sarah Blok
Jozeph Blok
Moarn is ‘t wer earne oars.’

*** Geven van de opdracht tot arrestatie van J. de Rook, leider van de CPN te Lemmer, later overleden te Buchenwald

Jacob de Rook, geboren op 12 juli 1899 te Lemmer, zoon van Klaas de Rook en Wiebrigje Doeve. Gehuwd met Boukje Visser. Visroker in het familiebedrijf.

De Rook was jarenlang raadslid van de gemeente Lemsterland voor de communistische partij. De Rook was één van de meest uitgesproken link-socialisten en werd mede daardoor één der grondleggers van het communisme in Friesland.

Hij hield zich vooral bezig met de redactie en de verspreiding van het ondergrondse blad de CPN-verzetskrant Het Noorderlicht. Na zijn arrestatie door de SD in Groningen op 28 mei 1941 werd De Rook overgebracht naar de gevangenis in Scheveningen en vervolgens naar een Duits concentratiekamp waar hij op 13 april 1942 is overleden
In Groningen werden ongeveer 55 mensen van de Noorderlichtgroepen gearresteerd en naar concentratiekampen gevoerd. Slechts een klein deel daarvan heeft het er levend van afgebracht.

Bericht uit Buchenwald aan zijn vrouw Boukje Visser.

Bericht uit Buchenwald aan zijn vrouw Boukje Visser van het overlijden van Jacob de Rook op 13 april 1942

Bericht van burgemeester Krijger uit 1936

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.