Schans |1|

De Bewoners van de Schans in het jaar 1928. Van oudsher kende de gemeente, behoudens enige uitzonderingen, geen officiële straatnamen.

Vroeger werden de huizen aangeduid met een letter ( G=Vissersburen en Nieuwburen; H=Achterom) en een huisnummer. Wanneer precies de straten officieel een naam hebben gekregen? waarschijnlijk rond 1933.

De Bovenschans, Emmakade, Het Leeg etc. behoorden vroeger tot één wijk, waarvan de woonhuizen met de letter J werden aangeduid. De Benedenschans, Markt, Achterom etc. waren een andere wijk, waarvoor de letter H werd gebruikt. Dus eerst de namen van de bewoners (in 1928) van de Bovenschans en daarna die van de Benedenschans.

Bijdrage: 'De Bewoners van de Schans' in het jaar 1928, van: Jaap van der Zwaag

Bovenschans

J 1
J 2
J 5
J 6
J 7
J 8
J 9
J 10
J 11
J 12
J 14
J 15
J 16
J 17
J 18
J 20
J 21
J 22
J 23
J 25
J 25a
J 26
J 27
J 28
J 29
J 29a
J 30

R. Kofman, havenmeester
S. de Blaauw, vishandelaar
C. en S. Kemper, z.b.
St. Hornstra, timmerman
Jan Pen, nettenhandelaar, nu Schans nr 54
B. Meijer, nettenhandelaar. Later Wed. Meijer-Pen. Nu Schans nr. 52
A. v.d. Werf, visroker. Nu Schans nr. 50
H. Bergsma, arbeider
Tj. de Jager, vishandelaar
L.H. de Jager, vishandelaar
L. Bouma, winkelier. Nu Schans 38.
Harm Duim, visroker
J. Coehoorn, visser en R. Visser, visser
W.A. de Jong, winkelier. Nu Schans 32
J. de Blaauw, visser
A. Terpstra, boekhandelaar. Nu Schans 28.
M. Gaasbeek, hofmeester. Nu Schans 26
Siemen Scheffer, visroker en Wed. W. Scheffer, winkelierster. Nu Schans 24.
Tjalling Dijkstra, schoenmaker. Nu Schans 23.
A.J. v.d. Berg, smid
F. Muurling, landbouwer
H. en B. Hulscher, winkeliers
W.J. v.d. Berg, kleermaker. Nu Schans 14.
A. de Blaauw, z.b.
U. Kooijstra, loods
J. Duim, visroker
H. Hogeterp, koopman

Foto van Jules Bosma, met handtekening die op de achterkant van de kaart afgedrukt staat.

Beneden-Schans en Markt

H 1
H 2
H 4
H 8
H 9
H 10
H 11
H 12
H 13
H 58
H 59
H 60
H 61a
H 62
H 63
H 64
H 66
H 67
H 68
H 71
H 72
H 73
H 74
H 75

Taeke Huitema, veehouder
Douwe Boomsma, houtzager
J. v.d. Veen, scheepsklinker
P. Bootsma, dekknecht
Jan Stevens Visser, visser
H. Nijholt, gem. timmerman
A. Visser, arbeider
M. Kokje, werkman
Willem de Blaauw, timmerman
P. Rippen, aardappelhandelaar
A. Douma, bakker
J. Kuipers, visser
A. Reyenga, scheepsklinker
H. Bloem, houtbewerker
D. Klein, winkelier
A. Luiten, werkman
T. Wouda, visser
Wed. J. Knol, caféhoudster en A.J. Knol, boekdrukker
Jan Bosma, schoenmaker
Wed. S. Hofman, bakker
Bernard Bijholt, zadelmaker, klompen
G. Hooiring, winkelhouder
J. Zeilstra, kapper
J. Haveman, bakker, nu Markt 8

Optocht uit vroeger dagen, voorop lopen twee veldwachters, links Doede Kok en rechts Gerardus Wierdsma

Vroeger was het wel even anders in de Schans. De straat leefde toen volop. Tientallen winkeliers hadden een goed bestaan in de winkelstraat van het dorp. In de toenmalige Schans bevonden zich zaken als bloemhandel Funcke (later De Tapperij van de familie Freese). Het latere restaurant van de familie Freese was in die jaren een hotel.

Oud Lemsters herinneren zich vast de naam Klaas Oosten. Klaas was getrouwd met Grietje van der Bijl. Klaas was geboren in Scherpenzeel, waar hij een boerderij, annex melkhandel had. In het laatst van de twintiger jaren kocht hij het oude café van Eilers. Na enkele jaren liet hij het helemaal verbouwen, en heeft er toen een mooi hotel 'Het Centrum' van gemaakt. Klaas was een vrolijke opgeruimde man, hij was vooruitstrevend en altijd bereid om zijn familie te helpen. Ook heeft hij een poosje met de taxi gereden. Ze zijn vanuit Lemmer naar Soest vertrokken, met vier kinderen. Later zijn ze naar Enschede gegaan, waar Klaas een garagebedrijf exploiteerde. Klaas werd door de Duitsers gevangen genomen, en in een gevangenis gegooid. Ze lieten de cellen vaak vol water lopen, zodat de gevangenen daar uren lang in moesten staan.

 

Klaas Oosten.

Gijzelaars uit Soest

11 januari 1944, Soest: 2 SS’ers twee voortvluchtige KP’ers openden het vuur op twee SS’ers en zetten daarmee ongewild de Silbertanne-actie in werking.
Op 13 januari 1944 werden 23 mannen in gijzeling genomen naast de Silbertanne acties. Die vrijdagavond werden opgepakt: Bakker Jo Vonk, boekhandelaar Driek Visser, winkelier Henk Dolfin, sigarenhandelaar Klaas Verheijen, kapper Evert Rademaker, busondernemer Bill Tensen, garagehouder Klaas Oosten, hotelier Siep Speerstra, fabrikant Gé Kruijff, juristbelastingconsulent Jan van Doorne, directeur gasbedrijf en gaarkeuken Willem Kerkhoff, directeur brandstofmaatschappij Jonkheer Carel van den Brabadeler, Baron Henk van Knobelsdorff, vertegenwoordigers Wil Kaal en Adrie Heijnekamp, handelaren Jan en Piet Swager.

De bouwkundigen Adriaan Brugman en Wouter Hilhorst, leraar Jan Veeze, oud- onderluitenant KNIL Frans Ruitenbeek en arbeiders Piet Kramer en Paul Reeringh. Zij gingen eerst als gijzelaar naar het concentratiekamp Amersfoort. Later werden hiervan 22 personen doorgevoerd naar het concentratiekamp Vught.

Het latere Snackbar 't Geveltje was eens de vestiging van zuivelhandel Sterk. Ook was eens het kruidenierswinkeltje van de familie Van der Werve hier te vinden. Café De Laatste Stuiver was vroeger buurtcafé Plooi. In de tijd dat het eigendom van de familie Mollema, werd het café tevens snackbar.

In de loop der jaren wisselden de diverse panden aan de Schans regelmatig van zowel eigenaar als uiterlijk. Zo was de winkel van de firma Haakma, nadat de heer Haakma stopte met zijn 'Doe het Zelf Zaak', samengesteld uit twee winkelpanden. Deze beide panden herbergden eens kledingzaak Van der Berg en klompen en naaigereihandel Hulscher. In het pand van de familie Hulscher is ook een tijdlang een groentehandel van de heer C. Beljon, gevestigd geweest.

Boven de entree van het Lemster Warenhuis stond eens geschreven: 'Pasveers goedkoope bazar'. Chris Schoenen, is een zaak van waaruit al sinds jaar en dag schoenen worden verkocht, de vader van de huidige eigenaar was hier al actief bezig met de toenmalige schoenmode.

Verder dwalende in de Boven-Schans, van toen kwamen we tegen Scheffers vis- en fruithandel, Terpstra's boekenwinkel, Bondiëtti 's kruidenierswaren, Wolhandel Van der Bijl, Bouma's kruidenierswaren, melkboer Van der Bijl (later Van Netten), vishandel en rokerij Klaas Sterk, nettenhandel Jan Pen en vishandel S. de Blauw.

De Beneden-Schans herbergde bakker Koopman, Bosma schoenen (snackbar Faber), banketbakkerij Thijsseling, kruidenier K. de Boer, bakker Douma, aardappelhandel Rippen, smederij A. van den Berg, bakker Knol, vishandel Andries Visser en groenteman Wouda. In het pand op de hoek, nabij de trap, waar men later het tandtechnisch laboratorium van Onno de Vries, vond, waren eens slagerij Lageveen, slagerij Wierdsma en daarna 'Foto Arti' van de heer Hollander te vinden.

Verderop in de oude Beneden-Schans, klokkenmaker Wagenmakers, de synagoge, waarin zich later de firma Van Slageren met verfartikelen vestigde, timmerwinkel 'De Blauw' en helemaal op de hoek stond de boerderij van de fam. Huitema.

Deze foto laat ons een deel zien van de Bovenschans rond 1910. Eenvoudige 18e eeuwse topgeveltjes, waarvan Lemmer er tientallen heeft gekend, maar die op dit moment zeer zeldzaam zijn geworden. Met name het onderste deel van de gevels komen we heden ten dage niet meer tegen. Veelal zijn ze vervangen door pui-vormige kozijnen.

Geheel links op de foto is nog net het tegenwoordige huis Schans 22 te zien, met het jaartal-anker 9. Later bewoond door Hendrik Peggeman (25-03-1894 - 28-07-1993) en vroeger door Simon Scheffer (1883-1959) Deze was vishandelaar en ongehuwde oom van wijlen Aagje Visser, de vrouw van Hendrik Peggeman.

Na de steeg zien we het huis dat vroeger stond op de plaats van het huidige pand Schans 20, later 'Chris Schoenenhandel'. Hierin was een manufacturenwinkel gevestigd met Joodse eigenaars.

In 1919 werd Tjalling Dijkstra* eigenaar. Daarnaast het pand Schans 18, dat tot ongeveer 1925 werd bewoond door de scheerbaas Hulscher. Deze overleed op 90 jarige leeftijd. Later woonden o.a. Eilers en Folkert Verbeek, in dit huis. In het laatste huis is later het 'Lemster Warenhuis' gevestigd, eerder Pasveer's bazaar.

Detailfoto van bovenstaande


* Vijftig jaar schoenmaker.

HEPKEMA’S COURANT: 2 Januari 1951

LEMMER. Heden herdacht de heer Tj. Dijkstra alhier 't feit, dat hij 50 jaar het schoenmakersambacht heeft uitgeoefend. Op 12-j. leeftijd, precies op zijn verjaardag, 1 Jan., kwam de heer Dijkstra van school en kwam hij als oudste zoon bij de leest van zijn vader, Jenne Dijkstra. Het vak was hem toen al een beetje bekend, want na schooltijd zat hij vaak in de werkplaats.

In Maart 1912 trad de heer Dijkstra in het huwelijk en vestigde hij zich in samenwerking met zijn vader als dertiende schoenmakerwinkelier in de Schans. De mobilisatie brak echter uit in 1914 en zo moest Dijkstra ook in militaire dienst. Daar werd hij chef-schoenmaker over een groep van 20 man te Amersfoort.

Na het beëindigen van de dienst nam hij de zaak voor eigen rekening over. De arbeid ondervond echter moeilijkheden, omdat er geen werkplaats bij de woning was. Eerst werd „getimmerd" in de huiskamer(!), later op zolder, maar naarmate er meer werk kwam, moest een ander pand gezocht worden.

Dit werd gevonden even verder in de Schans. Ook deze winkel bleek spoedig te klein te zijn en daarom werd het thans bewoonde grote pand Schans 67 gekocht. Aan de ene kant winkel en de andere kant reparatiewerkplaats, was een ideale oplossing.

Dit was in 1921 Doordat de heer Dijkstra zijn vak uitstekend verstond, kreeg hij langzamerhand een vaste clientèle. In die dagen was het ook al moeilijk om een schoenmakersknecht te krijgen, zodat hij vaak des nachts moest werken, om de klanten naar wens te bedienen. In Jan. 1926 kwam zijn oudste zoon bij het vak en in 1943 nam de tweede zoon de schoenmakershamer op.

Voor de oorlog bestonden er reeds plannen om de zaak te vergroten en te moderniseren, maar dit moest wachten tot in 1946 en en 1947. De bevrijdingsnacht in 1945 bracht ernstige schade aan het pand. Bij de herstelling hiervan werd tevens de winkel vergroot en de werkplaats kwam nu achter de winkel. Achter de werkplaats werd een magazijn ingericht en een kelder gebouwd voor bewaring van rubberlaarzen.

Zo kan de heer Tj. Dijkstra, terugzien op een zeer gelukkig zakenleven in Lemmer. Vaak wordt nog gesproken over de lonen uit de oude tijd. De heer Dijkstra had toen 60 cent van elk paar pantoffels dat hij maakte. Als hij 12 paar per week vervaardigde en f 7.20 beurde, was het een goede week.


Omschrijving van Johannes de Vries: De spuisluis/inlaatsluis waar nu de Riensluis is. Door deze spuisluis kon het overtollige binnenwater op de Vluchthaven geloosd worden. In het bovenste gedeelte woonde de havenmeester met zijn gezin. In de tijd die ik mij herinner was dat Rein Kool. Eerder heeft daar het gezin van Lacrooij, gewoond. Dat was nog verre familie van mijn grootmoeder. Van haar weet ik dat het in de bovenwoning als er gespuid werd een kabaal was dat je elkaar niet kon verstaan.

Hier lagen twee bruggen naast elkaar. Eén boven van de Zeedijk naar de Schans, de andere wat lager voor de verbinding met de Benedenschans. Dat was vooral van belang voor de boerderij van Teake Huitema, die direct na de brug stond.

Leeuwarder Courant 09-06-1956: Uitvoering van verkeersplan in Lemmer is al begonnen.

Lemmer zit in de knoop het moet een steeds drukker wordend verkeer keer vlot verwerken terwijl het dat niet kan. De straten zijn te nauw de bochten te scherp en voor parkeerruimte te schiet er veel te weinig ruimte over. We waren dan ook in tegenstelling met de protesterende A.N.W.B. vrij enthousiast over de voorgestelde maatregelen die een einde kunnen maken aan de hopeloze situatie vooral omdat de schoonheid van de Vissersburen gering is en het verlies daarvan zeker niet opweegt tegen de na de demping te verwachten voordelen.

Inmiddels is men met grote voortvarendheid begonnen de plannen in werkelijkheid om te zetten. Een klein stukje van de Vissersburen is al gedempt, men kan in ieder geval van wal tot wal lopen over een dam en voor de boerderij -in-afbraak, graven de kinderen al kuiltjes in de natte zandmassa terwijl achter de tot verdwijnen gedoemde oude inlaatsluis de zandzuiger ook al flink vordert met het opspuiten van het uiterste stukje van de haven.

Bovendien zijn de pannen van de in de weg staande boerderij van het dak en ligt er afbraakhout op het erf. Er komt schot in. Dat is een ding dat zeker is. Aantrekkelijk lijkt het beeld dat door deze activiteit ontstaat beslist niet. Een rommeltje zei een voorbijganger en hij sloeg de spijker op z’n kop.

Lemmer zal echter door deze overgangsperiode heen moeten wil het uit de knoop raken. Wanneer straks alles klaar is en de kale ruimten beplant zijn kan men pas een oordeel vellen.
Laten we voorlopig ingenomen zijn met het feit dat de hele geschiedenis niet op de lange baan wordt geschoven. Het plan zowel als het tempo van de uitvoering getuigen van een bewonderenswaardige waardige voortvarendheid dunkt ons.

25-10-1969: Sloop bedreigt hart van Lemmer....Alle huizen op deze afdruk, namelijk twee aan het Burgemeester Krijgerplein en drie in de Schans te Lemmer, zullen binnenkort worden afgebroken, onderdeel van een grootscheeps plan om het centrum van de plaats én een nieuw gemeentehuis én meer parkeerruimte te geven.

Het gebouw links met de vijf ramen, was de visrokerij van Sjeerp de Blauw, voor de rokerij staat een klein hok, dat diende als nachtverblijf voor de schapen die op de dijk graasden

Links is Rippen van de aardappelhandel met zijn transportfiets te zien

Jaap Duiser vertelt: Een ansichtkaart met daarop de Schans gezien vanaf het Burg. Krijgerplein richting Katholieke kerk; ik schat de foto op ongeveer begin jaren '60.

Ik moet me al sterk vergissen als daar niet de heer (Pieter?) Rippen met zijn transportfiets op te zien is; hij had een aardappelhandel aan het begin van de BenedenSchans.

Mijn tantes Koopje en Geeske van der Bijl hebben tientallen jaren een zaak in manufacturen gehad op nummer 73. Als buren hadden ze als ik het goed heb een zekere Coehoorn, vissersman(?). Hun andere buren waren de familie Haakma, die een zaak hadden in doe-het-zelf-artikelen en landbouwbenodigdheden. Als kleine jongen logeerde ik regelmatig in Lemmer en mocht dan wel eens met Jan Haakma, mee in zijn bestelauto om in de Noordoostpolder goederen af te leveren. Een geweldig uitje.

De beide winkels zijn op de foto goed te zien, vlak achter de enige auto (aan de rechterkant van de Schans geparkeerd). De manufacturenwinkel was tegenover de groentewinkel van Peke Wouda en zijn vrouw ('Peke Pytsje'), en had een doorkijk langs het huis van de meermaals genoemde gebr. Rottiné ('de Klutsen') naar de Spinhuspolle en de Vissersburen

Helemaal links op de foto, vrijwel aan het eind van de bocht, meen ik de auto te zien van de firma Van Netten zuivelhandel. Vóór Van Netten had een oom van mij op diezelfde plek ook een zuivelhandel: Geert van der Bijl (plm. halverwege de vijftiger jaren naar Bant verhuisd).

In hetzelfde pand had een andere oom van mij (Willem van der Bijl) enkele decennia een kapperszaak; rond 1970 heeft hij zijn zaak verplaatst naar de inmiddels gesloten zuivelhandel, en is de (voormalige) kapperszaak omgebouwd tot woonhuis voor hem en zijn beide zusters.

Verder herken ik uiteraard het Lemster Warenhuis van Van der Pal, de schoenenzaak van Chris (Dijkstra), de winkel van de weduwe(?) Scheffer ('in comestibles?'), en een eindje verderop de zaak van De Spar.

Soms stond de Schans 's morgens vol van de rook, afkomstig van de palingrokerij ('de hang') aan het Leeg. Een rooklucht is meestal niet prettig, maar deze geur was gemengd met die van vis en beslist niet vervelend.

Het kan natuurlijk zijn dat ik me hierbij iets teveel laat leiden door jeugdsentiment :-)

Wenscht U een gestoomd makreeltje, of een and're lekk're visch? Wed. Scheffer in de Schans, heeft steeds het best wat er is.

Bron tekst: boersmamichael.nl

Te Lemmer is men druk bezig de plaats van waterleiding te voorzien, het betreft hier de Schans. De afscheiding tussen Boven- en benedenschans bestaat nog uit het oude hekwerk. Pieter Wouda was destijds bewoner van het hoekhuis. Verder woonden op dit stukje, Bartele Ester, de familie Wierdsma en bakker Fortuin..
De vader van Evert de Vries, die daar vaak meel moest bezorgen, leerde daar zijn vrouw kennen, die daar als dienstmeisje werkte.

1928.

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.