2009 (1)

Er werd mij een schoolfoto gebracht waar ik zelf ook op sta. Ik draag daar al een bril, dus het zal in de vijfde klas geweest zijn.

Op de bovenste rij zien we Marten v.d. Wal, .. Windt, Andries Visser, Piet Stavinga, Tjalling Kuipers, Dicky Plooi, ..Deinum, Gerrit de Vries.

Tweede rij: meester de Vries, Wiepie Propsma, Grietje Binsma, . Windt, ..de Graaf, Rommie Aukema, Joop v.d. Berge, Aaltje Feenstra, Jeppie Propsma, Wiesje de Haan, Alie de Vries, Nelly.., Trijna de Boer, Geertje Kuipers, Henny v.d. Bijl, Clara Bakker.

Derde rij staand: ?, ?, ..Post, ?, ?, ?, ?, ?, Jelle IJkema, ?, ?. Op de knieën: ?, Marten Bijma, ..Post, ..Kuipers, Jeltje Scholten, ..Kuipers, ?, Jenny Atsma, ..Kuipers, ?, ?, ?,

Voorste rij: Auke Coehoorn, Johannes de Vries, Jacob Bijlsma, ?, Johannes Bijlsma, Klaas Atsma, deze was later getrouwd met Aafke Wouda, Jaap v.d. Wal, Dirk de Haan, Jan Jongsma, Rienk Gaasbeek, Janus Coehoorn.


Het mag dan het begin van de zomer zijn, toen ik dit winterse tafereeltje onder ogen kreeg kon ik het niet laten om het nu bij de column te gebruiken. Het was nog voor het dempen van de Rien. Het kwam toen een paar keer voor dat er een flink stuk ijs lag. Ook onder de bruggen was het ijs veilig en op het Dok werd druk gereden.

Mijn vader ging dan met de visbak-fiets geladen met snoep bij het stap aan de Spinhuispolle het ijs op. Hij fietste onder beide bruggen door en stond dan op het ijs in de beschutting van een ingevroren schip te verkopen. Hier zien we hem met Japie Lageveen als klant bij Zwart voor staan. Daarnaast is een stukje van het Waterschapsgebouw te zien


Een foto van het centrum rond Oudesluis en Blokjesbrug. De bebouwing is vrijwel dezelfde als die we er nu nog vinden. Alleen zijn in de meeste gevallen de puien aan de onderkant aangepast aan de doelen waarvoor deze panden nu dienen.

Op de achtergrond de muziektent voor de ULO school. Rechts vooraan, nu Primera, staat op het zonnescherm: sigaren, prentbriefkaarten en…..handel. Welke handel daar was kan ik niet lezen, in ieder geval waren er ook toen al rookwaren te koop.


Roelie Spanjaard – Visser schreef mij dat de onderste regel op het zonnescherm op de foto van vorige week ‘Boekhandel’ was. Paste toen dus ook al bij de tabakswaren.

Een foto van de Truitjezijlbrug. Voetgangers op de brug die over de Rien lag. Wie het niet gekend heeft kan er zich nauwelijks een voorstelling van maken, zoveel is hier veranderd met het dempen van het water. Links op de hoek waar nu Tapaz Tapaz gevestigd is zien we een plank aan de muur waarop logement en vergunning staat. In de Binnenhaven een aantal schepen.

Het moet een opname van voor 1930 zijn. Zover ik mij kan herinneren hebben de noodwoningen er altijd gestaan. Toen ik klein was zei mijn grootvader geregeld dat het wel tijdelijke bouwsels waren maar dar zij in de praktijk nooit zouden worden afgebroken. Op deze foto staan ze er nog niet. Wel is hier prachtig zicht op de sluiswoningen en –hokjes. Op de rechterkant de woningen van de dames Katsma, de fam. Klaassen en fam. De Rook.


Deze mooie foto van de Tramhaven is jammer genoeg erg gekreukeld. Toch is het een prachtig overzicht van die hoek van de havenwerken. Geheel links een stukje sluiswoning, een tramboot in de haven voor de overkapping, de reddingboot, waarschijnlijk de Hilda, een kolenschuit van Gosse Wierda, de trambrug en op de achtergrond kranen en bergen steen want de foto moet genomen zijn in de tijd dat de Noord Oost Polder aangelegd werd.


Wie tegenwoordig op de Vluchthaven komt vindt daar alles volgebouwd met bedrijfsloodsen. Geen mooi gezicht maar laat ons blij zijn dat er nog bedrijvigheid is. Op de hierbij geplaatste foto is alles nog heel ruim. Zo kaal heb ik het ook niet gekend, er was toen ik jong was altijd al zand- en grindoverslag. Maar hoofdzaak was toch de visserij.

Wat een mooi gezicht als alle vissers daar kops aangemeerd lagen. Hier zien we er vier liggen. Achter de Oostdam is het nog allemaal water. De kaart is in 1934 verstuurd, er was dus nog geen sprake van een Noord Oost Polder, hoogstens op de tekentafels. Het haventerrein is nog helemaal ingericht met houtwerk voor het drogen van de netten en voor het drogen van het wasgoed.


Albert Visser bracht mij deze foto. Werkzaamheden op de dam bij de Tramhaven. Uitgevoerd door het timmerbedrijf van zijn familie. Men is hier bezig met het plaatsen van bolders. Deze werden met de wagen boven het gat gebracht waarin zij moesten verdwijnen. Dat gebeurde met behulp van de pennen die we boven de wagen uit zien steken. (Als ik de uitleg tenminste goed begrepen heb).

Op de achtergrond zien we de toren van de Katholieke kerk. De man met hoed links is Alberts overgrootvader Hillebrand Visser. De man met hoed rechts schijnt een opzichter te zijn, van Gemeente of Waterschap. De beide werklui op de voorgrond dragen een soort kaplaarzen. Die zullen hun verstelde kleren moeten beschermen.


Henk Hadders bracht mij deze foto. Een oude opname van de Straatweg. Waarschijnlijk is dit op dat moment de grens van de bebouwing aan die kant geweest. In de vroegere boerderij met 1875 in de dakpannen was de timmerwinkel van Bouwbedrijf Visser gevestigd met het voorhuis waarin de familie woonde.

Het huis met gebroken kap werd toen bewoond door gemeenteontvanger Cor Faber, nu door de familie Wopke Boersma. Achter de boerderij is nog een bouwsel te zien; dat zal wel op de tuin van Funcke zijn. Voor het huis van Faber en dat van Van Dijk, de Gemeentearchitect, liggen de bruggetjes over de sloot die langs de Straatweg liep. Op het stuk weiland dat we hier zien staat nu de Onderweegshof. Jarenlang heeft dit te koop gestaan. ‘Bouwgrond te koop, te bevragen bij Fa. A.M. Bosma, tel. 223’.

Het stuk waar de koeien gemolken worden is erg modderig. Hier en daar liggen planken over de ergste gaten. Het voorste stuk daarvan lijkt rommelig zoals zo vaak met grond die tegen de bebouwde kom ligt.Straatweg Lemmer vanaf de Eesterga kant. (De foto die op de site gebruikt wordt is van Hillebrand Visser uit Lemmer, Hillebrand is op de afgebeelde boerderij geboren)


Er werd mij een foto gebracht van een lichting kinderen die de bewaarschool aan de Lijnbaan bezochten. Aan de kleding te zien zal het omstreeks de jaren dertig geweest zijn. Rechts op kruiwagen is Roelof Schokker en tweede rij zittend in het midden met matrozenpakje Tjitsche Schokker.


Een foto van het baggeren in de oude haven. Ook toen al moest er geregeld gebaggerd worden. Dat was wel zware arbeid. Zo rechtop als op de foto stonden die mensen niet vaak. Maar zij hadden door, dat ze gekiekt werden. Over publieke belangstelling hadden ze niet te klagen. Men stond er op te wachten of er wat bijzonders werd opgevist. Dat was hoogstens een kapotte koffieketel.

Fietsen waren toen nog een bezit en geen wegwerpartikel. Die werden dus niet opgevist. Er liggen twee stoomboten voor het kantoor van de Groningen – Lemmer Stoomboot Maatschappij. Dat zullen van de Groningen groep geweest zijn. De kleinere boot ernaast zal wel een van de Hunzeboten zijn.


Imke de Vries, de politiek medewerker van Radio Lemsterland, bracht mij deze foto, afkomstig van zijn schoonvader, H.J. Sloothaak. Die was voorheen beheerder van de camping Het Ooievaarsnest.

Op deze foto is het nog helemaal een tentenkamp. De auto’s staan zo dicht mogelijk bij de tenten geparkeerd. Opvallend is dat de auto links met plastic is afgedekt. Op de achtergrond zijn huizen van de Nieuwedijk zichtbaar. Rechts de paal met het nest waaraan de camping zijn naam ontleende.


Minie Loen – Toering bracht weer een paar foto’s. Hier een foto gemaakt voor de bakkerswinkel van haar schoonouders. In de tijd dat we nog de oude huisnummering hadden, verdeeld in wijken. F 94 is op het kozijn van de deur te zien. De man links is Uiltje Koopmans. Daarnaast A.B.H. Loen (Lex), overbuurman Oebele Boersma en zijn zoon Libbe. Zij exploiteerden het hotel Boersma, nu De Faam.


Nog een foto uit de serie die Minie Loen – Toering mij bracht. Een foto genomen voor het huis van kleermaker Hendrik IJlst op de Nieuwburen. Op rechts is de muurreclame te zien van de bakkerij van Lex Loen. Brood, koek, beschuitbakkerij. Eet meer brood. Lex staat hier rechts.

In de deur de huishoudster van IJlst, een Van der Gaast waarvan de voornaam mij niet te binnen wil schieten. Misschien was het Fimke. Daarnaast buurman IJlst. De man met stok tegen het raam komt mij heel bekend voormaar ik weet hem zo niet te plaatsen. Tussen deze beide huizen was een brede steeg die uitkwam op de hoofdingang van de hervormde kerk.


Mienie Loen – Toering stuurde een foto van haar schoonfamilie. De familie Loen waarvan ik alle leden, behalve Evert, goed gekend heb. In het midden het echtpaar Lubbertus Loen (1871 – 1938) en Tietje Derkje Funcke (1880 – 1943) Zij hadden een bakkerij aan de Oudesluis.

V.l.n.r. de kinderen Derkje Vokeltje (1914 – 1994), Evert (1909 – 1972), Hendrik (1906 – 1989) en Alexander Berthold Hendrik (1908 – 1974). Beide laatsten werden ook bakker. Hendrik in Den Haag. Hij keerde in de oorlogsjaren terug naar Lemmer en nam de zaak van zijn ouders over. Lex trouwde met een dochter van bakker Brouwer en nam diens zaak aan de Nieuwburen over.


Een opname van het interieur van de manufacturenwinkel van Molenberg, nu een onderdeel van Restaurant Centrum. We zien hier de eigenaren Hendrik Molenberg en zijn vrouw Koosje v.d. Werf te midden van hun handel. Hun specialiteit was de verkoop van ‘ouderwets degelijk’ ondergoed. Verder hadden zij veel handel in speciale badhanddoeken. Daarvan hangen er hier een paar aan de wand.

Voor Holland is de doek voorzien van een molentje en kinderen in klederdracht met tulpen in de hand. Friesland is vertegenwoordigd met een staartklok en op de achtergrond een skûtsje. In het toeristenseizoen hing hiervan altijd een serie buiten aan de gevel. Het was een geliefd souvenir en cadeau artikel.


Zodra Sinterklaas in aantocht is gaan mijn gedachten terug naar mijn kinderjaren. Zo’n twee weken voor de belangrijke datum mocht ik met opzetten beginnen. Elke morgen zat er wel wat lekkers in het schoentje.

Dat was meer dan de meesten overkwam. Ik was enig kind en enig kleinkind dus dan was het nog wel te betalen. Op de avond van de vierde december kwam dan het echte opzetten. Dan kwam het ‘groene mandje’ achter de kachel. De volgende morgen was het mandje verdwenen. Een zoektocht door het huis. Hier of daar was het verstopt en dan was het meestal goed gevuld. Als deze cadeautjes uitgepakt waren ging het naar het Achterom, naar pake Meinze.

Daar liepen de kleinkinderen die in Lemmer woonden af en aan om hun cadeautjes op te halen. Het was altijd wat snoepgoed, meer kon er niet af. Pake had weinig inkomen, hij moest meest leven van wat de kinderen aan hem afdroegen. Die afdracht was goed geregeld. Een vast bedragje per kind maar mijn vader moest wat meer geven. Dat was omdat wij bij de ouders van mijn moeder inwoonden. Daardoor waren de kosten van de gezamenlijke huishouding lager dan bij de anderen.

Mijn derde doel was dan mijn overgrootmoeder die achter de kerk aan het Turfland woonde. Zij had ook geen vaste inkomsten maar kreeg veel bezoek van geloofsgenoten, niet alleen uit Lemmer. Als die vertrokken lag er vaak een bedragje onder het kleedje op tafel. Ik heb nog altijd grote bewondering voor de offervaardigheid van die mensen. In haar laatste jaren kon beppe nog van de Noodwet Drees profiteren. Bij haar bracht Sint altijd speelgoed voor mij. Zij had ook maar één achterkleinkind om wat aan te geven.

Het lekkers met Sinterklaas kwam voor het grootste deel uit de banketbakkerij van de Centrale Bakkerij. Eén van de aangesloten bakkers, de in 1940 bij de bom op de sluisput omgekomen Jan Koopmans, was een enthousiast amateur- fotograaf. De glasplaten die hij gebruikte zijn bijzonder goed bewaard gebleven. Hierbij zien we een opname die hij binnen in de banketbakkerij maakte.

De opname is gemaakt voor de brand in 1938. Bij de werkbank op de voorgrond staat de speculaassnijmachine. Wat meer naar rechts de amandel persmachine waarin de spijs voor letters en kransen werd gemaakt. Alles verbonden met het drijfwerk aan de zolder. Verder veel voor mij herkenbare voorwerpen zoals spuitzakken en bekkens die aan de oven hangen te drogen, op de achtergrond het aanrecht met spoelbak met daarboven een plank waarop verschillende spuitjes hangen.

De trap naar de bovenverdieping. Door een deal met de verzekering werd die na de brand niet weer opgebouwd. Van het daarmee bespaarde geld werden alle muren betegeld.


Een foto van de Binnenhaven waarschijnlijk gemaakt in de jaren dertig. We zien hier links de zijkant van het pand van Molenberg. Daarnaast het pand van de Groningen-Lemmer Stoomboot Maatschappij. Op de zijkant staat Amsterdam Groningen Lemmer. Verder zien we waarschijnlijk de zijkant van de boerderij van Zwarthoed.

Ook van het pand van De Rook is nog iets zichtbaar.Dwars daarop de drie blokjes noodwoningen en een stukje van de sluiswoningen. Voor de wal ligt de Jan Nieveen, daarvoor zal wel een boot van de Groningen serie zijn. In de haven een skûtsje dat richting Truitjezijlbrug gaat. Boven de noodwoningen steken de masten uit van de schepen in de Vluchthaven.


Bijgaande foto van de Emmakade moet wel erg oud zijn. Het lijkt of de havenwerken er nog niet zijn en het gebouw van De Rook er nog niet staat. Op links staat nog de boerderij van Zwarthoed, daarachter zien we een stukje van De Laatste Stuiver in de steeg naar de Schans. De drie panden op rechts staan er volgens mij nog (het is nog te glibberig om een kijkje te nemen). Daartussen is meest nieuwbouw gekomen. Op de achtergrond de Rooms Katholieke kerk.

TOP