2008 (1)

Dinsdag zijn we er de hele dag op uit geweest met een busvol mensen van Gemeentebelangen Friesland. Bij het Transverium moesten we nogal een poosje wachten op de bus zodat we goed de beschadigingen van de wachtgelegenheid konden bekijken. In Den Haag werden we bij de Eerste Kamer opgewacht door Hendrik ten Hoeve, senator voor de onafhankelijke partijen.

Na de koffie kregen we een rondleiding. In de vergaderzaal konden we in de bankjes plaats nemen. Daar kregen we van Ten Hoeve uitleg over het werk in de Kamer. Door een gids werden ons bijzonderheden verteld over de zaal en het gebouw. Daarna nog een poosje op de publieke tribune.

Er was een herdenking van de overleden PvdA -voorman Thijs Wöltgens. Toen begon het debat over de gratis schoolboeken. Na nog een kop thee hadden we een paar uur om zelf te besteden. We hebben weer voor de tribune gekozen. Verschillende sprekers aangehoord met de nodige interrupties. Het duurde te lang om het antwoord van de Staatssecretaris af te wachten. Op het Binnenhof een ijsje gekocht en toen nog een flinke wandeling naar de bus. Na een heerlijke maaltijd in Emmeloord waren we tegen half tien weer thuis.

De keuze voor een foto is deze keer niet zo moeilijk. In de tas met spullen die we meekregen zat een envelop met acht kaarten van het gebouw. Hierbij een overzicht van de vergaderzaal. Er is een deel te zien van de plafondschilderingen van Andries de Haan en Nicolaes Wielingh uit 1665.

Wij zaten in de bankjes aan de linkerkant en op de tribune helemaal rechts boven. Tegen de linkerwand het meer dan levensgrote schilderij van Koning Willem II. Nadat de grondwet van Thorbecke aangenomen was was de Koning niet meer welkom in de Kamer. Door het aanbrengen van deze afbeelding gebeurde alles toch nog onder zijn toeziend oog.


Een foto van het centrum van Lemmer. Met op de Schulpen de straathandel. Rechts van de oude brug staan ze opgesteld, de handelaren. Als eerste een viskoopman.

Naar de opzet van de met zeilen overdekte kar gezien moet dit Andries Visser wel zijn. Daarnaast zou bloemenkoopman Jan Smid kunnen zijn. Zijn kar met bloemen vooraan, daarachter op de grond emmers met bloemen. Jan kwam alle weken met zijn bloemen met de boot uit Amsterdam. In Lemmer huurde hij een kar van Scheffer.

Daarmee ventte hij door Lemmer of nam een standplaats in, meestal op de Schulpen. Jan overnachtte in De Wildeman. Daar had hij ook zijn voorraad in de ruimte waar ook fietsen werden gestald. De kar waar hij mee ventte staat nog bij mij in de garage; toen Jan overleden was is die op een of andere manier in het bezit van mijn vader gekomen. Die gebruikte hem wel om ijs uit het Achterom naar de ijswagen over te brengen.

Op rechts staat een ijskar; aan het model denk ik dat het die van Thijsseling is. Maar als we aan de overkant van het water zien staat daar ook nog een ijskar. Die zou van Postma uit St. Nicolaasga kunnen zijn. In die tijd stonden er op de Schulpen soms wel vijf ijsverkopers op een rij.

Toch zei mijn vader altijd dat het voor de verkoop een goede tijd was geweest. Er kwam een systeem aan te pas van wekelijks ruilen in de volgorde waarin men stond. De beide mensen die vis verkochten, Andries Visser en Jan Atsma, ruilden volgens mij om de maand. De ene op de Schulpen, de andere op de Markt bij de andere brug.


Van Roelie Spanjaard – Visser kreeg ik deze foto toegestuurd. Het personeel van de openbare lagere school. Toen nog de enige openbare lagere school in Lemmer. Net als van de beide andere richtingen, één bijzondere school en een Katholieke. Dicht bij elkaar en een pracht gelegenheid om elkaar flink te pesten. De jeugd dan, hoe het tussen het personeel ging weet ik niet. Erg vriendschappelijk zal het niet geweest zijn.

Zittend zien we hier Maaike Okkema, Sybren de Vries, A. de Hoop, Froukje Huisman, Geertje Grijpsma? Staand links zou handwerkjuffrouw Gerritje Grijpsma kunnen zijn. Passend in het plaatje uit die tijd zou de man daarnaast Eeuwke v.d. Geest moeten zijn, maar die herken ik hier niet in. Het kan ook Visser zijn, de man die v.d. Geest tijdens de mobilisatie verving. Dan volgen Van der Loon en Theunis Scholten, het hoofd van de school.


Een opname van dezelfde omgeving maar nu gezien vanaf het Burgemeester Krijgerplein. De foto moet in de zestiger jaren gemaakt zijn want op het zonnescherm links staat de naam van Jan Bouma.

In dit deel van de vroegere Andringastate was in het verleden bakkerij Blessinga gevestigd. Dat was de grootvader van de vorig jaar overleden oud-wethouder Jan Blessinga. Zijn opvolger was Hendrik de Haan die daar enkele tientallen jaren zijn bedrijf had. Hij verkocht in de vijftiger jaren aan Buitenveld die het maar een maand of drie uithield. Bouma, die een bakkerswinkel aan de Oude Sluis had, ging toen naar de Schulpen. Later maakte hij van de linkerhelft een cafetaria. Toen de familie Bouma naar Staniastate in Oudemirdum vertrok kwam dit deel van het grote pand in handen van een Duitser. Die had ook de drogisterij van de familie Boonstra ernaast gekocht.

Het geheel werd omgebouwd tot een soort discotheek. Het eindigde in een grote brand. Daarna werd het kantoor van de Amro Bank erin gevestigd. Op de hoek van Schulpen en Oudesluis had Pietje Propsma haar tabakswarenzaak ’t Hoekje. In het eerst nog met een bevrachtingkantoor voor de scheepvaart. Na een paar andere bestemmingen – makelaarskantoor en souvenirwinkel – is daar nu ijssalon IIskâld gevestigd.

Verder is er op rechts nog een stukje te zien van de tegenwoordige pizzeria. Ook dit pand heeft verschillende bestemmingen gehad. Als eerste heb ik daar de familie Oldendorp gekend, ook al weer met een bakkerij. Later werd die overgenomen door Douwe de Koe. Daarna kwam hier een souvenirwinkel en nu dus de pizzeria.


Een foto met veel mensen er op. Het is er een uit de foto’s die ik van Mienie Loen – Toering in bruikleen heb.

Achterop schrijft Mienie: ‘Deze foto is gemaakt ter gelegenheid van een huwelijksjubileum van J. Koornstra en A. Bergsma'. Er is vast wel ergens een Koornstra of nazaat met een andere naam die je kan vertellen wie er op staan.

Het is mij helemaal niet duidelijk waar deze opname gemaakt is. Ik herken er geen van de hier bekende gebouwen in. Het kan natuurlijk ook zijn dat het Lemsters of oud – Lemsters zijn die hun bruiloft ergens anders vierden. We wachten af of hier nog reacties op komen.


Van Wouter van der Meer kreeg ik twee foto’s van leden van D.O.S. en K. en V. die deelnamen aan een wandeltocht. Hierbij de opname van leden van Kracht en Vriendschap wandelend door Oosthem.

Van de afgebeelde personen herkent v.d. Meer op de voorste rij Elske v.d. Neut – Kok, Wim v.d. Neut en Ittie Frankema, de man rechts is hem onbekend. Op de tweede rij lopen v.l.n.r. Hielke Frankema, onbekend, Herre van Brug en nog een onbekende.


Een vervolg op de foto van leden van K. en V. van vorige week. Nu een groepje wandelaars van gymnastiekvereniging D.O.S., gekiekt op praktisch dezelfde plaats in Oosthem.

Wouter v.d. Meer noemt hier maar twee namen bij: Vooraan rechts Tammie Bondiëtti en op de tweede rij links Gatske Bootsma. Allicht zullen er lezers zijn die meerderen herkennen.


Wat rommelend in oude foto’s kwam ik deze opname van de LE 50 tegen. Donderdag hopen we er weer een middag met de Raad aan boord bij het zeilen te kunnen zijn. Het is prachtig dat we dit varende monument nog in Lemmer hebben.

Dit moet wel een opname van voor de oorlog zijn. De omschrijving is tenminste “Lemster Visschers Aak”. De spelling zoals die voor de oorlog gebruikt werd. Het is vast ook bij een zeilwedstrijd. Er zijn veel mensen aan boord en de drie mannen voorop lijken klaar te staan om de fok uit te steken. Op het zeil is nummer 26 aangebracht, blijkbaar een zeilnummer. Van de eerste jaren na de bevrijding herinner ik me ook de wedstrijden van de vissersschepen nog.


Tussen de foto’s die ik in bruikleen heb van Mini Loen – Toering zat ook deze foto. Er staat op geschreven: Wij! en ons “sportveld!’ Er zijn geen herkenningspunten op al doet de bomenrij op de achtergrond wel denken aan de Straatweg. Het enige dat op sport wijst is een toestel dat nog het meest aan een schommel doet denken.

Een deel van de mensen is in een wit tenue, dat zullen dan de sporters wel zijn en de anderen de toeschouwers. De man in het midden lijkt mij Lex Loen te zijn, die daar achter staat doet mij aan Jaap Zwart denken


In de computer had ik nog een foto van spelers van V.V. Lemmer. Ik meende dat die ook in het boek stond dat met het 75 jarig bestaan werd uitgegeven. Dan had ik meteen de namen er bij gehad. Maar zo was het niet. Wel zag ik dat de vereniging dit jaar 85 jaar bestaat. Hierbij dan de betreffende foto.

Het kan nog wel op het oude terrein in het Lemster Hop zijn of in het begin in Lemstervaart toen daar nog niet veel gebouwd was. Bij de afgebeelde voetballers zie ik wel bekende gezichten maar echt herkennen doe ik alleen de man aan de rechterkant. Mijn oom Herman Gebben, in dit geval blijkbaar als lijnrechter bezig gezien de vlag die hij in de hand heeft. Oom Herman heeft heel wat tijd op de velden van Lemmer doorgebracht en de vereniging in verschillende functies gediend.


Tussen de foto’s van Mienie Loen – Toering vond ik deze opname van een gezelschap dames naast een feesttent. Op de achterkant staat de naam van de fotograaf. A. de Jong. Reizend fotograaf Sneek. Met potlood is er bij geschreven: Sportvereniging?

Het lijkt mij geen sportvereniging. Gezien de kleding – de dames voor het grootste deel in het wit – denk ik meer aan een groep die een operette of iets dergelijks opvoert. Herkenningstekens zijn er niet maar misschien dat iemand van onze lezers deze foto herkent.


Hierbij een foto van een vierde klas van de Christelijke school zoals het bord vermeld. Dat vierde klas moeten we wel met een korreltje zout nemen, immers alle kinderen uit één gezin werden bij elkaar gehaald om de kosten voor de ouders te drukken. De foto is in bruikleen van Afke Klijnsma.

Bovenste rij: v.l.n.r. Klara Visser, Annie v.d. Horst, Afke Klijnsma, Sjoekie v.d. Horst, Siebe Dol, Nelie Dol, Jaap Dol, meester Smid, Margje Kuipers, Wopke Kuipers, Hedzer van Putten.

Middelste rij: Durk Coehoorn, Fetje Koehoorn, Wietze v.d. Bijl, Geeske v.d. Bijl, Liesbeth Kuipers, Berendje Kuipers, Geert de Vries, Johanna de Vries, Geertje Vlig, Marten Vlig, Albert de Hey.

Onderste rij: Anne de Jong, Durk Coehoorn, ?, Joost Kuipers, Sietze de Vries, Pelle de Vries, Gerlof Vlig, Hendrik Kuipers. Links op de foto meester V.d. Kooy, hoofd van de school; rechts meester Dragt en meester Rusch.


Neeltje Snijders en haar man brachten mij een klassenfoto. Leerlingen van de openbare lagere school, tegenwoordig basisschool De Dam. Niet meer op de oude vertrouwde plaats maar op de vrijgekomen plaats van de Koningin Wilhelminaschool. In tegenstelling tot de meeste opnamen, is deze niet aan de achterkant van de school genomen maar aan de voorkant.

Het zal een vijfde of zesde klas zijn want die klassen waren meestal het werkterrein van meester Van der Loon die hier bij staat. Neeltje heeft mij aangewezen waar zij zelf staat maar wist verder weinig meer van de namen. Onder onze lezers zullen er waarschijnlijk velen zijn die zichzelf of andere bekenden er op terug vinden.


Een kiekje, gemaakt achter de Langestreek. Geen idee waar precies. Iemand die daar gewoond heeft herkent het wellicht. De kinderen zijn volgens de aantekeningen achterop Meinte en Popkje van der Bijl. Nog wel een paar bekende namen in Lemmer. De vrouw lijkt mij een buurvrouw te zijn. Zij staat tenminste achter het hek. Zij wordt hier opoe Schokker – de Jonge genoemd.

Misschien is er iemand die deze mensen nog herkend. De foto kreeg ik van Mienie Loen – Toering. De foto is genomen achter het dubbele huis aan het deel van de Langestreek voorbij ‘Hollander’. Daar woont nu Marten Coehoorn. Het zijn kinderen van Wietze van der Bijl. De familie Toering woonde daar toen naast.


Zo onder het schrijven valt mij in dat we binnenkort het eenakterfestival hebben. Misschien zou het een idee zijn om een volgende keer zo’n kort stukje in het Utmerk programma op te nemen.

Zo dacht ik aan foto’s die ik nog van onze eerdere festivals heb. Dit is uit een stukje dat Follega bij zo’n gelegenheid speelde. Als ik mij goed herinner een geval waarbij een vrouw met behulp van een ‘helderziende’ iets van haar man gedaan wilde krijgen.


Een geliefde plaats voor het maken van foto’s was altijd de veranda in de achtertuin van hotel Boersma. Van Mienie Loen – Toering kreeg ik deze opname met een grote groep vrouwen. Een groep van ongeveer zestig dames.

Het zou een vrouwenvereniging kunnen zijn, een vereniging van Plattelandsvrouwen zal toen nog niet bestaan hebben. Ik hoop dat er mensen zijn die aan deze foto iets hebben doordat zij er familie of bekenden op herkennen.


Een foto uit de mobilisatietijd, dus van eind 1939 of begin 1940. Drie soldaten waarvan de rechtse Lex Loen is. De foto is gemaakt in de Stelling Wons. Er waren daar meer Lemsters aan de kop van de Afsluitdijk en de praktijk is dat die elkaar dan opzoeken. 

De linker soldaat is Durk Faber, zoon van begrafenisondernemer Andries Faber, daarnaast een zoon van Jan de Haan, dat zou dus Jetze kunnen zijn die bij de Bevrijding ook bij de Binnenlandse Strijdkrachten was.


Een foto van de bewaarschool, ook al weer afkomstig van Mienie Loen – Toering. Gelukkig met veel namen erbij.

Boven v.l.n.r. Harm Meester, Jan Koornstra, Klaas Deinum, Willem Toering, Klaas Luik, Hendrik Bosma, Jan Kamminga, Siebe de Jong, juf Trijntje v.d. Veen.

Tweede rij Daan Atsma, Tineke Kamminga, Jantje Wouda, Lies Hoekstra, ? de Jager, Annie de Wreede, Aukje Rottine, Metje Rottine.

Derde rij van boven: Marten Kokje, Jantje Brandenburg, ? Hollander, Jan Visser (van Eibert), Richtje Hoekstra, Auke Bosma, ? Deinum, Hielkje de Wreede, Sietse de Vries (van Pelle).

Zittend: Hidde Koornstra (van Andries), ? Hollander, Jouke Luik, Pieter Faber, Daarvoor Jo de Jong, Jelle Toering, Jan Duiker, Tine Dijkstra, Sippie Meester, Harm Wouda.


Er werd mij een oude foto van de Schans gebracht. Bij de jaarwisseling van 1901 – 1902 verstuurd aan pastoor P. Biquet in Montligion in Frankrijk. De naam van de afzender kan ik niet ontcijferen. Verzendkosten vijf cent!

Met de toren van de R.K. kerk op de achtergrond zien we hier links de oude bebouwing van de Schans voorbij de synagoge. Aan het eind daarvan komt de zijkant van de spuisluis nog net om de hoek. Van de panden op de rechterkant is nu nog wel een en ander herkenbaar. Foto’s van de Schans zijn meestal over langs genomen en daardoor moeilijk te beschrijven.


In de jaren voor de oorlog ging ik ’s middags met Pake naar de bakkerij. Weken voor de tijd werden de pepernoten al gemaakt. Die moesten stuk voor stuk op de plaat worden gezet en daar kon ik bij helpen. ’s Zaterdags kreeg ik dan mijn loon: een kwartje. Boekhouder Stoffel Blessinga betaalde het uit en ik had niet door dat Pake dat kwartje eerst aan Blessinga gegeven had. Jaren later werd mij dat pas verteld.

In de jaren na de oorlog kwam de verkoop van Sinterklaas artikelen weer op gang, sterker dan voorheen, we hadden nu ook de handel in de Noord Oost Polder er bij. Massa’s taai, pepernoten en speculaas gingen er door. In de banketbakkerij was het druk met de verschillende soorten letters en staven.

Van het werk op kantoor kwam niet veel terecht. Daar stonden grote zeemanskisten met taai en speculaas. Daar was je bijna de hele dag mee bezig, met opbergen en afleveren. Later werd het moeilijk om voldoende personeel te krijgen. De productie van pepernoten kwam in de knel. Daar vonden we een gezellige oplossing voor. We gingen dat op enkele avonden aanpakken met de eigen bakkers - aandeelhouders die vrouw en kinderen meenamen. Ik had niets mee te nemen maar dan zorgde mijn moeder voor de koffie. Wat voor bij de koffie was er natuurlijk meer dan genoeg.

Van onze pepernotenavonden heb ik nog verschillende foto’s. Dit is een opname uit 1960. Het moet wel in het laatst van de avond zijn want we staan met vijf mensen rond één plaat. De rest afwerken. De plaat staat op een kuip van de mengmachine. 

Er omheen v.l.n.r. Uilkje Koopmans, Johanna Loen – Brouwer, op de achtergrond zichtbaar Tjeerd Bruin, Aukje Koopmans – Frankema, Eelkje Koopmans – Faber en ik. Ik ben de enige van dit groepje die nog in leven is.


Een foto van wat er jaren geleden op de dam langs de Vluchthaven stond. In Lemmer bekend als ‘it baaijershokje’. Voor zover ik weet was dit meest het domein voor de elite van ons dorp. Ik kan mij herinneren dat het gebouwtje er stond. Vanaf de overkant gezien leek het wel een soort fort. Een brand schijnt een einde gemaakt te hebben aan het gebruik ervan.

Op deze niet al te duidelijke foto wordt blijkbaar een zwemwedstrijd gehouden. Er liggen een paar mensen in het water en er is veel publieke belangstelling. Onder de toeschouwers zijn een aantal in witte kleding met een riem. Dat zouden de andere deelnemers kunnen zijn.


De laatste weken werd ik weer geconfronteerd met het overlijden van een drietal mensen die ik goed gekend heb. Eén van hen was Wim Schilstra – v.d. Gaast. Zolang ik in Eesterga en Follega gevent heb had ik de familie Schilstra als klant en ook later toen zij in Lemmer woonden. Altijd rustig, vriendelijk, belangstellend. Een klant waar je altijd met genoegen naar toe ging en waar veel draaide om Pierke, hun dochter. Een zorgenkind met het vriendelijke aard van haar ouders.  

In het laatste jaar van de oorlog, toen eigenlijk geen man meer veilig over straat kon, deed de illegaliteit een beroep op vrouwen en meisjes om de contacten tussen de verschillende organisaties en groepen te onderhouden. Wim v.d. Gaast was één van hen. Kilometers heeft zij gefietst met illegale post en soms ook met wapen. Die werden door de vrouw van Ynze de Jong onder haar kleren op de rug verstopt. Tenslotte werd zij gearresteerd en kwam in Crackstate terecht. Haar nicht Lena Koopmans nam het werk over. Na de Bevrijding bivakkeerden zij samen een tijdje in een kamerwoninkje in de steeg bij hotel Boersma.

Een opvallende figuur die ook heenging was Herman Sliep, oud-gemeentesecretaris van onze Gemeente. Superactief, altijd in beweging, zich inzettend voor allerlei zaken zoals de Bouwvereniging en Suderigge. Ook Sliep was getekend door de oorlog. Eén keer heb ik een flink verschil van mening met hem gehad. Dat ging over een brief die ik aan het college had geschreven over een vervelende behandeling aan het loket. Sliep voelde zich gepasseerd. Ik had hem, als hoofd van de ambtenaren, eerst moeten aanspreken.

We hebben elkaar even flink de waarheid gezegd en een afspraak gemaakt voor het vervolg. Toen was het voor altijd goed tussen ons. Bij zijn afscheid van de Gemeente verzocht hij onze redacteur zelfs of ik het verslag daarvan mocht schrijven. Als we elkaar tegenkwamen werd er altijd een groet en meestal een paar woorden gewisseld.

Deze week kwam het overlijdensbericht van Anita Andriessen, de PvdA gedeputeerde. Iemand die wat politieke opvattingen betreft heel ver van mij af stond. Maar ook iemand die zeer sympathiek was en respect afdwong voor de inzet waarmee zij haar werk deed en ook voor de manier waarop zij met haar ziekte omging.

Bij dit overlijden ging er een schok door Fryslân. Een keer of drie had ik het genoegen haar te ontmoeten. Een keer toen zij voor Gemeentebelangen Friesland voorlichting gaf over het Streekplan, een keer in het Abe Lenstra Stadion en een keer in Irene in Follega. Altijd vriendelijk en meelevend. Dat zij allen in vrede mogen rusten. De foto is van Wim Schilstra, op Bevrijdingsdag 17 april 1945, drie dagen na haar bevrijding uit Crackstate, voor het Gemeentehuis in Lemmer.

TOP