Home » Historie-Friesland » Friese Verzetsstrijders » Eeghen, Esmée van

Eeghen, Esmée van

Esmée van Eeghen, (leerling-verpleegster) geboren op 7 juli 1918 te Amsterdam, overleden op 07-09-1944 te Noorddijk.

Was een Nederlandse verzetsstrijdster in de Tweede Wereldoorlog die model heeft gestaan voor de figuur Rachel Stein uit de film Zwartboek. Van Eeghen geldt als omstreden omdat zij een affaire begon met een Duitse officier, maar heeft ondanks alles een grote rol in het verzet gespeeld, vooral in Friesland, een rol die haar, door haar onstuimige liefdesleven, uiteindelijk noodlottig zou worden.

Levensloop voor de oorlog.

Haar ouders waren Reginald van Eeghen, directeur van de Amstel-brouwerij en jonkvrouw Minette Adrienne van Lennep, beter bekend als Miesje van Lennep. Esmée had een broer die David Hendrik heette en twee jaar jonger was dan zij. Ze had een fijne, beschermde jeugd, ondanks het feit dat haar vader toen ze acht was na zijn echtscheiding naar Amerika vertrok, waar hij in 1936 in San Francisco overleed. Haar moeder hertrouwde met Alphert baron Schimmelpenninck van der Oye, van wie zij een derde kind kreeg, Sander.

David Hendrik van Eeghen, geboren op 22 december 1920 te Amsterdam, overleden op 16-04-1945 te Bergen-Belsen.

Haar broeder Dave ging na de Nederlandse capitulatie in het verzet. Ook Esmée kwam via een vriend in het verzet. Om onderdak te regelen voor Amsterdamse studenten kwamen beiden veel in Leeuwarden en in contact met het plaatselijke verzet.

Na een overval door het Friese verzet op het Arbeidsbureau aan het Zaailand in Leeuwarden op 25 juli 1943 besloot ze voorgoed in Friesland te blijven..De regionale Knokploeg (KP) leider Krijn van den Helm gebruikte haar in eerste instantie als koerierster maar gaandeweg deed zij steeds gevaarlijker werk zoals het vervoeren van joodse onderduikers en geallieerde piloten naar onderduik adressen.

Piet Oberman, die in de zomer van 1944 Krijn van der Helm opvolgde als KP-leider in Friesland, heeft na de oorlog verklaard: “Esmée was buitengewoon goed op de hoogte van alles wat betrekking had op de verzetsbeweging in Friesland en zij kende veel leidinggevende illegale personen in andere provincies met wie zij als hoofdkoerierster in aanraking kwam. Zij woonde meermalen belangrijke besprekingen bij op het hoofdkwartier van de KP, destijds gevestigd ten huize van de heer Harm Kingma, directeur van een timmerfabriek in Leeuwarden en zijn vrouw Annie. Geheel alleen heeft zij onder andere wapentransporten naar Limburg en Amsterdam verzorgd.”

Over de koelbloedigheid van Esmée doen verschillende verhalen de ronde: zo zou zij door een Duitse officier een koffer met wapens langs een controle hebben laten dragen en tijdens een transport van een koffer met bonkaarten zou zij de koffer doodleuk hebben geopend met de opmerking dat zij vertegenwoordigster was van een papierfabriek en met papiermonsters op reis was.

Toch ontstonden er problemen omdat Esmée een relatie kreeg met verschillende leden van het verzet waaronder Krijn van der Helm, die getrouwd en vader van een kind was. Het ging helemaal mis toen Esmée in opdracht van het verzet contact moest zoeken met de SD (Sicherheitsdienst). Hiervoor zijn een aantal bronnen: allereerst Krijn van der Helm die heeft gezegd dat Esmée in zijn opdracht contact met Duitse officieren zocht. Dit wordt ook bevestigd door Pieter Wijbenga, een lid van de KP in Leeuwarden, die na de oorlog vertelde dat hij en Krijn Esmée wilden inzetten om twee SD'ers naar Makkum te lokken waar ze geliquideerd zouden worden.

Door omstandigheden is van dit plan nooit iets gekomen. Er zijn ook andere voormalige KP'ers die bevestigen dat Esmée spioneerde in opdracht van Krijn. Sommigen zeggen dat ze op die manier informatie over haar broer Dave probeerde te krijgen die op een trawler in IJmuiden was opgepakt toen hij probeerde om naar Engeland over te steken. De tocht was verraden. Hij overleed kort voor de bevrijding waarschijnlijk van uitputting in Bergen-Belsen.

Jammer genoeg zijn de gevoelens van een vrouw niet te sturen, want Esmée werd verliefd op een Duitse officier, Hans Schmälzlein, Oberzahlmeister bij het Verpflegungsamt in Groningen, waar ze ook nog bij in woonde. Dat was natuurlijk niet te combineren met een rol in het verzet.

Op 15 juli 1944 deden de Duitsers een inval in het hoofdkwartier van het verzet waar ze een aantal belangrijke documenten buitmaakten. Esmée werd door het verzet niet meer vertrouwd en kwam voor een veemgericht dat haar eigenlijk ter dood wilde veroordelen maar haar op voorspraak van Krijn van der Helm, voor de keuze stelde: Leeuwarden verlaten of doodgeschoten worden. Uit onderzoek was ondertussen gebleken dat zij geen verraad had gepleegd, maar dat de gewonde verzetsman Ben de Vries in de handen van de SD was gevallen en was doorgeslagen.

Esmée vertrok uit Leeuwarden en dook onder bij haar moeder. De SD maakte jacht op haar en het verzet vertrouwde haar ook niet. Door verraad van haar vriendin An Jaake werd zij op 8 augustus 1944 opgepakt door de SD. De SD probeerde haar om te draaien, maar daar is ze niet op ingegaan.

Onduidelijk is wat ze exact heeft verklaard tegen de SD. Op de avond van 7 september 1944 werd zij samen met Luitje Kremer, 24 jaar en lid van de KP Noord-Drenthe door een executiecommando onder leiding van Untersturmführer Knorr doodgeschoten. De volgende dag werd zij in het van Starkenborghkanaal gevonden. Zij ligt samen met haar broer in Baarn begraven. De meningen over Van Eeghen zijn lange tijd verdeeld geweest.

Zo werd zij als een dubbelspion gezien die als een soort Mata Hari het verzet in Leeuwarden verraden zou hebben. Ook de dood van Krijn van de Helm, die door de SD'er Pieter Johan Faber in Amersfoort werd doodgeschoten is aan haar toegeschreven. Dit wordt echter niet door de feiten ondersteund. Wel is duidelijk dat de wat losse levensstijl en goede afkomst van Van Eeghen binnen het verzet in Leeuwarden niet altijd goed begrepen werden.

De figuur Wiesje in het boek Reis door de nacht van Anne de Vries is losjes op Esmée van Eeghen gebaseerd. Paul Verhoeven baseerde zijn heldin Rachel Stein in de film Zwartboek op Esmée van Eeghen. Ook is er de musical Esmée van componist Theo Loevendie en librettist Jan Blokker over haar affaire met Hans Schmälzlein. Door de NCRV werd in de serie Wonderlijke wegen aandacht aan Van Eeghen besteed.

Esmée van Eeghen werd in eerste instantie begraven op de Algemene begraafplaats in Noorddijk. Op 11 augustus 1945 is zij op verzoek van haar moeder herbegraven op de Nieuwe algemene begraafplaats aan de Wijkamplaan in Baarn.

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.