Home » Historie-Friesland » Dorpen in Friesland » Hemrik » Natuurzwembad uit de jaren ’30

Natuurzwembad uit de jaren ’30

De geschiedenis van de Zuivelfabriek ‘De Nijverheid’ te Hemrik

13-45.jpg

Cichoreifabriek.

In 1874 werd door Familie. Van der Sluis een cichoreifabriekje gesticht. Suardus Piers van der Sluis, koopman, legde de eerste steen (S.P.v.d. S. 1874), in de muur van het (latere) kaaspakhuis, die aan de fabriek vast zat. Deze gevelsteen is door latere bewoners vernield omdat zij blijkbaar de oude datum niet wilden laten zien voor de verkoop van het huis.
Op de fabriek zelf staat ingemetseld de naam ‘De Nijverheid’.

Cichoreiwortels werden gebruikt voor koffiesmakende drankjes. (Surrogaatkoffie)

Boterfabriek.

In 1888 werd dit cichoreifabriekje om gebouwd naar een particulier ‘boterfabriek’. Eigenaar was de familie Gebr. V.d. Sluis.

Op 02.01.1903 werd deze particuliere boterfabriek omgezet in Coöperatieve Verband. De 34 leden namen toen ‘De Nijverheid’ over voor het bedrag van 8.665,00 gulden. De Gebr. Van der Sluis traden toen toe als lid.
Egbertus v.d. Sluis bracht ook zijn koeien in, daardoor werd het aantal aanmerkelijk vergroot.
Het gebeurde in die tijd meermalen, dat een aantal kleine boeren geen melkbus bezaten en dan de melk bij een ander in de bus deden. De melkrijder sneed dan kerven op zijn zweepstok. Zo kreeg dan iedereen zijn liters betaald.

Op 20 maart 1913 werd de bouw van de kaasfabriek, ketelhuis, machinekamer en laboratorium en aanverwante zaken aanbesteed voor het bedrag van f. 11.390,00 aan Gebr. Eisenga te Kortezwaag. Dit onder architectuur van O.M. Meek te Donkerbroek.
Op 07.08.1915 werd er een beheerder gevraagd voor de zuivelfabriek tegen een jaarloon van f. 1.100, 00 met vrije woning. Sollicitaties aan J. Posthumus te Hemrik, voorzitter.

Ook in dat jaar 1915 werd naast de directeurswoning een dubbele woning gebouwd voor en de machinist en de boter/kaasmaker.
Nu verbouwd tot 1 woning.
Onderhoud van de fabriek en klein verbouw werd gedaan door K. Tolman te Hemrik.

De fabriekswoningen (2 onder 1 kap)

Op 11.10.1928 werd opnieuw de verbouw uitbesteed. Nu aan Fokke de Boer te Hemrik voor een bedrag van f. 29.450,00. Dit onder architectuur van de heren Gros en Heldoorn te Leeuwarden.

De verwerking van de melk duurde tot 09.02.1935, daarna werd de verwerking geconcentreerd in de ‘De Volharding’ in Terwispel. Toen was het over en uit. Het bleef wel Coöperatief bezit. De ruimte kaasopslag die aan de fabriek vast zat werd ‘los’ gemaakt en ging als woonhuis verder. Nu is dit Compagnonsfeart no. 38.
De directeurswoning is afgebroken en daarop werd een bungalow gebouwd. Nu Fam. H. Nijboer ( No. 37)

16-32.jpg

Directeurswoning

Zwembad

Al op 23.07.1934 werd het bassin achter de fabriek, dat werd gebruikt als koeling voor de melk, dienst als zwembad officieel geopend. De bassins werden uitgegraven, bouw van steigers en twintigtal kleedhokjes gemaakt. De grond werd beschikbaar gesteld door de Wed. E.P. van der Sluis. Er werden een drietal diepten aangelegd nl. 3,00, 1.80 en 0,80. Totale inhoud 1400 kub. Dagelijks werd 100.000 liter water ververst.

Het water doorstroomde de koelers van de fabriek via een lange buis en zo werd het schoon water ververst als het ook nog door een gebouwde ontijzeraar in het zwembad gaat. De graverij werd uitgevoerd in kader van de werkverschaffing. De bovenbouw werd verricht door Dhr. Fokke de Boer te Hemrik onder architectuur Wiersma te Beetsterzwaag.

Burgemeester J.J. Bleeker van de Gemeente Opsterland deed de opening door er zelf in te springen en nog wel in het diepe.
Later zal mevrouw Trijntje de Vries –Haisma uit De Hemrik zwemles geven aan de inwoners van het dorp. Zelf heeft ze tot op hoge leeftijd in het (vernieuwde) bad gezwommen, en zat als zwemlerares in het Bestuur van het zwembad.
Het water wordt dan opgepompt uit de grond en is in het geheel niet verwarmd.

Zwembad

Grasdrogerij

Op 10.07.1935 was de verkoop van de fabrieksgebouwen door notaris J.P. v.d. Sluis te Gorredijk in 4 percelen.
Directeurswoning f. 1.113,00. 2 arbeidershuisjes: f.737,00 en 613, 00. Fabriek f. 1.137,00.

Vanaf 1935 tot 1949 doet de fabriek dan dienst als woning en opslagruimte, tot dat men besloot deze fabriek om te bouwen tot een Coöperatieve grasdrogerij. In 1946 doet de fabriek nog dienst als kunstwerkplaats voor geïnterneerde Jeugdige Politieke delinquenten, die bij de SS hebben gediend.

De opening van de grasdrogerij geschiedde op 19.05.1949.
Op 10.07.1962 ontstond er brand in de schoorsteen, maar wordt spoedig door het personeel geblust. De vlammen sloegen uit de schoorsteen.
Na een fusie met Oosterwolde verdwenen de activiteiten uit deze fabriek in 1977 en kwam de fabriek opnieuw leeg te staan.

Grasdrogerij

Loonbedrijf

In dat zelfde jaar (1977) kocht het loonbedrijf Rob van Houten dit complex en vestigde zich vanuit Lippenhuizen hierin en tevens in de naastgelegen woning.

Museum P. van der Spoel.

Toen het bedrijf Rob van Houten failliet ging kocht Dhr. Pieter van der Spoel de fabriek in 1986 en bracht daar geleidelijk een verzameling oude voertuigen, tractoren en machinerieën in onder.
Na het overlijden van dhr. P. v.d. Spoel op 07.07.2001 op 60 jarige leeftijd stelt de familie een deel van de collectie op verschillende oldtimerevenementen ten toon. Ook in De Hemrik is elk jaar een museumdag in de fabriek. De familie is nog steeds eigenaar.

Misschien dat Plaatselijk Belang een passende bestemming aan het pand kan geven en met behulp van derden het gebouw weer toonbaar kan maken, zodat het pand iets van de oude glorie terug kan krijgen.

Voorkant vroegere kaasopslag en directeurswoning

Zijkant heden van de fabriek

Voormalig Kaas/Boter pakhuis nu

Uitgekapte gevelsteen.

De woning no. 38 werd door diverse andere eigenaren bewoond tot op heden.

Bonnie van der Spoel in gesprek met Henk F. Hansma.